پایگاه‌های نظامی که آمریکا در جنگ علیه ایران استفاده می‌کند

تهاجم نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با نام «خشم حماسی» (Epic Fury) آغاز شد. چند ساعت پس از آغاز این حملات، ایران موج‌های گسترده‌ای از موشک‌های بالستیک و پهپادهای انتحاری را در سراسر منطقه علیه مواضع دو نیروی مهاجم به پرواز درآورد. ایران به‌طور مشخص شبکه ائتلافی ایالات متحده را هدف قرار داد و با شلیک‌های سنگین موشکی تلافی‌جویانه، مستقیماً پایگاه‌های هوایی العدید، علی السالم و الظفره را هدف گرفت. این درگیری اکنون وارد ششمین ماه خود شده و اگر چه در مقیاس کوچک‌تر اما هنوز ادامه دارد. شاید سوال داشته باشید که ایالات متحده از چه پایگاه‌هایی در خاورمیانه برای حمله به ایران استفاده می‌کند. در این مطلب به جواب این سوال خواهیم پرداخت.

آمارها نشان می‌دهد که مرکز عملیات هوایی ترکیبی در پایگاه العدید در قطر، عملیات جنگ الکترونیک را پیش از آغاز حمله اولیه هماهنگ کرد. بمب‌افکن‌ها و جنگنده‌ها از پایگاه‌های الظفره و موفق السلتی، در کنار هواپیماهای سوخت‌رسان پشتیبان، برای حمله به ایران به پرواز درآمدند. هم‌زمان، هواپیماهای ترابری به‌صورت شبانه‌روزی در رفت‌وآمد به فرودگاه علی السالم بودند تا از عملیات پشتیبانی کنند.

پایگاه هوایی موفق السلتی

پایگاه هوایی موفق السلتی که نخستین بار در سال ۱۹۱۸ توسط شخصی به نام لورنس عربستان به‌عنوان یک باند پرواز استفاده شد، در اطراف قلعه تاریخی ازرق ساخته شده است. این پایگاه از سال ۱۹۷۶ به‌عنوان محل اصلی فعالیت نیروی هوایی سلطنتی اردن مورد استفاده قرار گرفته است. توسعه گسترده آن از سال ۲۰۱۹ با تأمین مالی نیروی هوایی آمریکا آغاز شد. امروزه این پایگاه محل اصلی استقرار منطقه‌ای اسکادران‌های جنگنده تاکتیکی نیروی هوایی آمریکا، از جمله جنگنده‌های پرکاربرد F-15E Strike Eagle، F-16 Fighting Falcon و A-10 Thunderbolt II است.

برای محافظت از تجمع گسترده جنگنده‌ها، پنتاگون یک شبکه دفاع هوایی چندلایه و متراکم در موفق السلتی ایجاد کرد. این پایگاه مدعی است از زمان آغاز حمله به ایران، با بیش از شش حمله موشکی بالستیک ایران مواجه شده است. این تأسیسات در امتداد کریدور جغرافیایی اصلی میان ایران و اسرائیل قرار دارد و به همین دلیل، بال‌های جنگنده مستقر در آن نخستین خط دفاعی برای رهگیری موشک‌های کروز و پهپادهای انتحاری ایران محسوب می‌شوند. با این حال، به دلیل نقش مهم این پایگاه در عملیات هوایی تاکتیکی، این تأسیسات بارها و به‌شدت زیر آتش ایران قرار گرفته است.

در شب ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶، ایران یک حمله گسترده با موشک‌های بالستیک میان‌برد علیه این پایگاه انجام داد. ویدیوهایی که در فضای آنلاین منتشر شدند، نشان می‌دهند چندین مهمات از «گنبد» دفاعی اطراف فرودگاه عبور کرده و در محدوده پایگاه موفق السلتی منفجر شده‌اند. طبق گزارش CBS News، در نتیجه این حمله تأیید شد که سه نظامی آمریکایی کشته و چهار نفر دیگر به‌شدت زخمی شده‌اند.

پایگاه هوایی علی السالم

پایگاه علی السالم که با لقب «The Rock» به معنای صخره شناخته می‌شود، به دلیل مشهورترین حادثه آتش خودی در کل این درگیری‌ها خبرساز شد. به ادعای مقامات آمریکایی و کویتی، حدود ۱۰ کیلومتر خارج از حصار این پایگاه در کویت، سه فروند جنگنده F-15E Strike Eagle بر اثر اصابت موشک‌های زمین‌به‌هوای خودی سرنگون شدند. این اتفاق در شرایطی رخ داد که حملات گسترده موشک‌های بالستیک ایران و نزدیک به ۳۰۰ پهپاد تهاجمی، باعث اشباع اهداف و ایجاد آشفتگی در میدان نبرد شده بود. ویدیوهای سقوط جنگنده‌ها و انتقال خلبانان توسط نیروهای محلی به‌سرعت در فضای مجازی منتشر شد.

تصاویری در فضای آنلاین منتشر شد که نشان می‌داد بال‌ها یا دم هواپیماها بر اثر انفجار جدا شده و در آتش فرو رفته‌اند و هواپیماها هنگام سقوط وارد چرخش‌های تخت شده‌اند، در حالی که خلبانان خروج اضطراری انجام داده‌اند. جنگنده‌ها پس از بازگشت از یک مأموریت حمله، در حال نزدیک شدن به پایگاه علی السالم بودند و تصور می‌شود سیستم شناسایی دیجیتال دوست از دشمن (IFF) به دلیل هرج‌ومرج موجود در فضای نبرد دچار اختلال شده است.

از آنجا که جنگنده‌های F-15E در ارتفاع پایین و با سرعت بالا پرواز می‌کردند، سامانه‌های دفاع خودکار محافظ پیرامون پایگاه، آن‌ها را با موشک‌های کروز ایرانی اشتباه گرفتند. به دلیل اینکه خروج اضطراری در ارتفاع پایین و درست پیش از برخورد انجام شد، یکی از خلبانان نیروی هوایی پس از پرش با چتر در خاک و دقیقاً خارج از حصار محیطی پایگاه فرود آمد. به ادعای ارتش آمریکا، تمامی خدمه پروازی سالم پیدا شده و هیچ‌کدام دچار جراحات مرگباری نشدند.

با کنار گذاشتن شهرتی که این پایگاه در جریان این حوادث دراماتیک به دست آورد، پایگاه هوایی علی السالم (ASAB) نقش مرکز حیاتی عملیات ترابری هوایی در عملیات علیه ایران را ایفا کرد. این فرودگاه میزبان ناوگانی قابل توجه از هواپیماهای ترابری C-130J Super Hercules متعلق به بال اعزامی هوایی ۳۸۶ است؛ یگانی که تمام جابه‌جایی‌های محموله و نیروهای ورودی و خروجی در سراسر خاورمیانه را مدیریت می‌کند. تقریباً هر نیروی نظامی که برای استقرار در فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعزام می‌شود یا از آن خارج می‌شود، از این پایگاه عبور می‌کند. علاوه بر مأموریت‌های تأمین تجهیزات میان پایگاه‌ها، هواپیماهای C-130 مستقر در این پایگاه به‌طور منظم مسیرهای کم‌ارتفاع و پرخطر را به سمت باندهای فرود ابتدایی و بدون آسفالت در نزدیکی خطوط مقدم طی می‌کنند.

با افزایش وابستگی جنگ هوایی قرن بیست‌ویکم به هواپیماهای بدون سرنشین، حضور پهپادها در کنار هواپیماهای ترابری متعدد علی السالم نیز به‌تدریج افزایش یافته است. این پایگاه ناوگان بزرگی از پهپادهای آمریکایی و ائتلافی MQ-9A Reaper را اداره می‌کند. این پهپادها اطلاعات هدف‌گیری و نظارت دائمی را در اختیار هر فرمانده میدانی در منطقه عملیاتی سنتکام که به شبکه داده ائتلافی متصل باشد، قرار می‌دهند. این پهپادها در برابر سیستم‌های دفاع هوایی ایران نرخ تلفات بالایی داشته‌اند و انتظار می‌رود طبق برنامه برتری پهپادی وزارت دفاع آمریکا، با هواپیماهای جدید جایگزین شوند.

پایگاه هوایی الظفره

مأموریت اصلی پایگاه هوایی الظفره در جریان عملیات علیه ایران، تأمین سوخت و تسلیحات برای بسته‌های حمله ائتلافی در طول این جنگ بود. الظفره با بهره‌گیری از ناوگان بزرگی از هواپیماهای سوخت‌رسان KC-135 Stratotanker، مانند یک پمپ بنزین هوایی عمل می‌کرد. بال‌های سوخت‌رسان مستقر در الظفره با ادامه عملیات، نقشی حیاتی پیدا کردند. این هواپیماهای سنگین برای پشتیبانی از مأموریت بمب‌افکن‌ها، جنگنده‌ها و دیگر هواپیماها مانند سامانه‌های هشدار زودهنگام هوابرد، ضروری هستند.

این پایگاه همچنین به دلیل حضور هواپیماهای جاسوسی Lockheed U-2 Dragon Lady و پهپادهای پیشرفته RQ-4 Global Hawk اهمیت دارد. در حالی که هواپیمای جاسوسی Skunk Works به دلیل شهرت دوران جنگ سرد فوراً قابل شناسایی است، RQ-4 نیز یکی از دارایی‌های حیاتی شبکه مشترک اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR) محسوب می‌شود. با حفظ پرواز این هواپیماها با سامانه‌های حسگر پیشرفته بر فراز خط مقدم، الظفره به‌طور مستقیم به حفظ یک «تصویر» لحظه‌ای و ۲۴ ساعته از میدان نبرد برای تمام سنتکام کمک می‌کند.

نیروی هوایی آمریکا همچنین تعدادی هواپیمای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد E-3 Sentry را در الظفره مستقر کرده است تا پوشش راداری دائمی برای شناسایی اهداف هوایی در سراسر منطقه فراهم شود. امارات متحده عربی نیز گروهی از هواپیماهای هشدار زودهنگام Saab GlobalEye AEW را در همان مأموریت و برای پشتیبانی از E-3های آمریکایی در اختیار دارد. به دلیل حضور تمام این سامانه‌های ارزشمند، این پایگاه بارها هدف حملات ایران قرار گرفته است.

هم‌زمان با آغاز موج نخست حملات آمریکا، ایران ده‌ها موشک بالستیک و پهپاد را مستقیماً به سمت الظفره شلیک کرد و دود ناشی از انفجارها در حومه ابوظبی دیده شد. ایران در کنار موشک‌های بالستیک، موج‌هایی از پهپادهای انتحاری شاهد-۱۳۶ را نیز برای اشباع سامانه‌های موشکی Patriot و THAAD این پایگاه به کار گرفت.

تا هنگام نوشتن این مطلب، دست‌کم چهار آشیانه هواپیما که با سازه‌های تقویت‌شده ساخته شده بودند، مستقیماً مورد اصابت قرار گرفته‌اند و گفته می‌شود یک هواپیمای هشدار زودهنگام GlobalEye AEW بر اثر حمله یک پهپاد انتحاری نابود شده است. گزارش Defense Security Asia اعلام کرده آشیانه‌های مربوط به هواپیماهای U-2 و پهپادهای RQ-4 نیز در همان حمله آسیب شدیدی دیده‌اند. پادگان‌های نیروهای نیروی هوایی آمریکا نیز آسیب دیده‌اند و نیروها و هواپیماها تا زمان تعمیر تأسیسات و بازنگری در سامانه‌های دفاعی جابه‌جا شده‌اند.

پایگاه هوایی العدید

پایگاه هوایی العدید یکی از مهم‌ترین پایگاه‌ها در این جنگ علیه ایران بوده و حدود ۱۰ هزار نیروی آمریکایی در آن مستقر بودند. طبق گزارش MilitaryBases.com، این پایگاه طولانی‌ترین باند نظامی خاورمیانه را در اختیار دارد؛ باندی به طول ۱۵ هزار فوت (۴,۵۷۲ متر) که حتی توانایی پذیرش بزرگ‌ترین هواپیماهای ترابری و بمب‌افکن‌ها را دارد.

در جریان تهاجم هوایی اولیه علیه ایران، العدید به‌عنوان مغز فرماندهی و کنترل (C2) عمل کرد. مرکز عملیات هوایی ترکیبی (CAOC) مستقر در العدید، تمام فضای هوایی ائتلاف، پرواز پهپادها و بسته‌های حمله در سراسر منطقه عملیاتی را زیر نظر دارد و هدایت می‌کند. این پایگاه حتی دارای مجموعه‌ای از آشیانه‌های زیرزمینی است که توانایی پناه دادن هم‌زمان به ۴۰ جنگنده تاکتیکی را دارد. به دلیل ارزش راهبردی بالا، ایران در عملیات‌های تلافی‌جویانه خود، العدید را در اولویت اهداف قرار داده است.

رسانه ترکیه‌ای آناتولی اجانسی در ۱۷ ژوئیه گزارش داد که ایران یک رادار دوربرد و همچنین آشیانه‌هایی در العدید را هدف قرار داده است. اگرچه میزان واقعی خسارت‌های واردشده به این پایگاه در این حنگ اعلام نشده، اما خروج قابل توجه هواپیماهای سوخت‌رسان آسیب‌پذیر KC-135 Stratotanker نیروی هوایی آمریکا از العدید گزارش شده است؛ اقدامی که به دلیل خطر موجود برای این هواپیماهای بزرگ روی زمین انجام شده است. همچنین گزارش شده در دست‌کم یک درگیری هوایی، جنگنده‌های F-15 قطر دو فروند جنگنده تهاجمی Su-24 Fencer ایران را که قصد حمله به پایگاه را داشتند، سرنگون کردند.

علاوه بر CAOC، العدید میزبان فرماندهی مرکزی آمریکا و فرماندهی مرکزی نیروی هوایی آمریکا نیز هست. برای دفاع بهتر از تأسیسات حیاتی این پایگاه، قطر یک برنامه چند میلیارد دلاری را متعهد شده است که به شکل چشمگیری ظرفیت‌های آن را گسترش خواهد داد. طبق گزارش House of Saud، قطر و سپاه مهندسی ارتش آمریکا در حال بررسی پیمانکاران برای ساخت ساختمان‌های مرکز رزمی به‌شدت مستحکم، زیرزمینی و مقاوم در برابر انفجار هستند تا بتوانند در برابر تهدیدهای آینده موشک‌های بالستیک منطقه‌ای مقاومت کنند.