از کجا بفهمیم به گوشی اعتیاد داریم؟

چک‌کردن مداوم اعلان‌ها و اسکرول بی‌پایان در شبکه‌های اجتماعی برای بسیاری از افراد به یک امر کاملاً عادی و خودکار تبدیل شده است. ما به‌طور میانگین روزانه چهار ساعت را صرف پیام‌دادن، بالا و پایین‌کردن صفحات یا تماشای محتوا در تلفن‌های همراه خود می‌کنیم.

پژوهشی که ماه گذشته انجام شد، نشان داد افراد معتاد به شبکه‌های اجتماعی، نسبت به کسانی که استفاده خود از این شبکه‌ها را محدود می‌کنند، بدخلق‌تر و پراسترس‌تر هستند. یک نظرسنجی اخیر که توسط Virgin Media انجام شده، نشان داد بیش از یک‌سوم این زمان بدون هدف مشخص سپری می‌شود، عادتی که به آن اسکرول عذاب‌آور (doomscrolling) می‌گویند. اما این نوع اتلاف وقت بی‌ضرر نیست. بیش از یک‌چهارم از ۹۰۰ فرد بزرگسالی که طی شش ماه تحت نظر بودند، گزارش دادند میزان استفاده آن‌ها از فضای آنلاین به سطحی رسیده که آسیب‌شناختی ارزیابی می‌شود.

یک‌چهارم دیگر نیز زمان زیادی را صرف استفاده از تلفن همراه و سایر دستگاه‌های خود می‌کردند که در دسته استفاده «پرخطر» قرار می‌گیرد. دکتر سیلکه مولر، نویسنده این پژوهش از بیمارستان دانشگاهی اِسِن در آلمان، در مقاله‌ای که در مجله علمی Plos One منتشر شد، درباره پیامدهای استفاده مشکل‌ساز از اینترنت می‌نویسد که یکی از نتایج منفی آن، نادیده گرفتن فعالیت‌های دیگر است. به گفته او، مواردی از بی‌توجهی به کار، کاهش عملکرد شغلی و افت عملکرد تحصیلی در نتیجه استفاده مشکل‌ساز از شبکه‌های اجتماعی گزارش شده. همچنین استفاده روزانه و مشکل‌ساز از تلفن هوشمند می‌تواند تأثیر منفی بر میزان رضایت افراد از زندگی داشته باشد.

آزمون اعتیاد به گوشی

در ادامه با پاسخ به پرسش‌های زیر، می‌توان میزان وابستگی به شبکه‌های اجتماعی و تلفن همراه را ارزیابی کرد. برای هر سؤال درباره «دفعات انجام رفتار»، یکی از گزینه‌های زیر را انتخاب کنید:

الف) هرگز = ۰ امتیاز
ب) گاهی اوقات = ۰ امتیاز
ج) اغلب = ۱ امتیاز
د) خیلی اوقات = ۱ امتیاز

در پایان، امتیازها را جمع کرده و نتیجه را با جدول ارزیابی مقایسه کنید.

آیا نمی‌توانید اسکرول‌کردن را متوقف کنید؟

• چند وقت یک‌بار دست‌کم ۳۰ دقیقه بیشتر از زمانی که قصد داشتید، به اسکرول‌کردن ادامه داده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار پس از اینکه به خودتان گفته‌اید از یک برنامه استفاده نمی‌کنید، دوباره آن را باز کرده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار زمانی که قرار بوده مشغول انجام کار دیگری باشید، حساب‌های کاربری خود را به‌طور مکرر بررسی کرده‌اید؟

آیا گوشی کنترل زندگی شما را در دست گرفته است؟

• چند وقت یک‌بار اسکرول‌کردن را به ورزش، پرداختن به سرگرمی مورد علاقه یا بیرون رفتن ترجیح داده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار انجام کارهای خانه یا کارهای شغلی خود را به تعویق انداخته‌اید تا بتوانید همچنان آنلاین بمانید؟
• چند وقت یک‌بار هنگام حضور در کنار فرد دیگری، بیشتر از خود او به یک برنامه یا اپلیکیشن توجه کرده‌اید؟

آیا نشانه‌های هشدار را نادیده می‌گیرید؟

• چند وقت یک‌بار با وجود اینکه این کار باعث شده دیرتر به رختخواب رفته یا خواب شما مختل شود، به اسکرول‌کردن ادامه داده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار با وجود اینکه محتوای یک برنامه باعث استرس، اضطراب، عصبانیت یا ناراحتی شما شده، همچنان به استفاده از آن ادامه داده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار پس از اینکه استفاده از یک برنامه باعث ایجاد بحث یا مشکل با دوست، یکی از اعضای خانواده یا شریک عاطفی‌تان شده، باز هم به استفاده از آن ادامه داده‌اید؟

آیا استفاده از گوشی زندگی شما را مختل کرده است؟

• چند وقت یک‌بار یک کار مهم را نیمه‌تمام گذاشته‌اید، چون زمان زیادی را صرف اسکرول‌کردن کرده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار استفاده از تلفن همراه باعث شده دیر به جایی برسید، یک قرار یا وقت ملاقات را از دست بدهید یا انجام کاری را که باید انجام می‌دادید فراموش کنید؟
• چند وقت یک‌بار استفاده از گوشی یا برنامه‌ها روی عملکرد شما در محل کار، مدرسه، دانشگاه یا خانه تأثیر منفی گذاشته است؟

آیا از همان ابتدای روز درگیر گوشی هستید؟

• چند وقت یک‌بار در فاصله کمتر از ۱۰ دقیقه پس از بیدار شدن، یک برنامه را بررسی کرده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار بدون اینکه تصمیم مشخصی برای باز کردن یک برنامه داشته یا دلیل خاصی برای این کار وجود داشته باشد، به‌صورت خودکار آن را باز کرده‌اید؟
• چند وقت یک‌بار هنگام غذا خوردن یا گفت‌وگوی رودررو با دیگران، یک برنامه را بررسی کرده‌اید، به‌گونه‌ای که توجه شما از افراد حاضر در اطراف‌تان منحرف شده باشد؟

نتیجه آزمون

۰ تا ۲ امتیاز؛ بدون مشکل جدی:
پاسخ‌های شما نشان می‌دهد استفاده از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی معمولاً اختلال قابل‌توجهی در زندگی روزمره‌ شما ایجاد نمی‌کند.

۳ تا ۵ امتیاز؛ پرخطر:
پاسخ‌ها نشان می‌دهد ممکن است در کنترل میزان استفاده از گوشی با مشکل مواجه باشید یا استفاده از آن آثار منفی محدودی بر زندگی روزمره شما گذاشته باشد.

۶ تا ۱۵ امتیاز؛ احتمال استفاده آسیب‌شناختی:
این امتیاز نشان می‌دهد کنترل استفاده از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی برای شما به‌طور مکرر دشوار است و این موضوع ممکن است روی خواب، سلامت روان و احساس بهزیستی، مسئولیت‌های روزمره یا روابط شما تأثیر منفی گذاشته باشد.