آیا موشکهای ایران واقعاً به اروپا میرسند؟
در پنج دهه گذشته، جمهوری اسلامی ایران برد موشکهای خود را بهگونهای تنظیم کرده بود که حساسیت اروپا برانگیخته نشود و کشورهای اروپایی احساس تهدید مستقیم نکنند. اما گزارشهای تازه نشان میدهد این رویکرد ممکن است در حال تغییر باشد.
فایننشالتایمز در گزارشی به نقل از افراد نزدیک به حاکمیت ایران نوشته است که تهران در صورت تشدید درگیری با آمریکا، گزینه حمله به اهداف نظامی ایالات متحده در اروپا را بررسی میکند. بر اساس این گزارش، پایگاههای نظامی آمریکا در جنوبشرق اروپا، بهویژه پایگاه هوایی بزمر در بلغارستان و پایگاه بریتانیا در قبرس، از جمله اهداف احتمالی مطرحشده هستند.
اهمیت این گزارش در آن است که برای نخستین بار، تهدیدهای منتسب به ایران بهطور مستقیم اروپا را نیز در محدوده اهداف احتمالی یک درگیری نظامی قرار میدهد. جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته همواره برنامه موشکی خود را بخشی از راهبرد بازدارندگی معرفی کرده، اما در تعامل با اروپا یک ملاحظه روشن را حفظ کرده بود: برد موشکهای ایران برای هدف قرار دادن اروپا طراحی نشده است.
مقامهای ایرانی بارها به طرفهای اروپایی گفته بودند که تهران برد موشکهای خود را در سطحی نگه داشته که اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه را پوشش دهد و عمداً از توسعه موشکهایی که بتوانند خاک اروپا را هدف قرار دهند، خودداری کرده است.
اکنون اما نشانههایی دیده میشود که این معادله ممکن است در حال تغییر باشد.
تهدید تاریخی خرازی؛ هشدار یا تغییر دکترین؟
به گزارش رویداد۲۴، این نخستین بار نیست که مقامهای ایرانی به احتمال تغییر این سیاست اشاره میکنند. کمال خرازی، وزیر خارجه پیشین ایران و مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در سال ۱۴۰۳ و در اوج تنشهای پس از عملیات وعده صادق یک و حملات اسرائیل، درباره مسئله برد موشکهای ایران سخنانی مطرح کرد که بهطور غیرمستقیم اروپا را خطاب قرار میداد.
او گفته بود:
در مورد مسئله برد موشکها تا به حال حساسیت غربیها، به خصوص اروپاییها را لحاظ میکردیم، ولی وقتی آنها حساسیتهای ما را به خصوص در موضوع تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران لحاظ نمیکنند، دلیلی ندارد که ما هم حساسیتهای آنان را در نظر بگیریم؛ لذا احتمال اینکه برد موشکهای ایران افزایش یابد، وجود دارد.
اهمیت این اظهارات از آن جهت بود که خرازی تنها یک چهره سیاسی بیرون از ساختار تصمیمگیری نبود. او سالها وزیر خارجه ایران بوده و پس از آن بهعنوان مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در جریان بخش مهمی از محاسبات راهبردی تهران در برابر اروپا و غرب قرار داشت.
برداشت بسیاری از ناظران از این سخنان آن بود که محدودیت برد موشکی ایران تا آن زمان، نه الزاماً از ناتوانی فنی، بلکه از ملاحظات سیاسی و حساسیتهای اروپا ناشی میشده است.
حالا اما گزارش فایننشالتایمز این احتمال را تقویت میکند که آن ملاحظه سیاسی ممکن است کمرنگتر از گذشته شده باشد.
چرا ایران فقط جنوبشرق اروپا را تهدید کرد؟
با این حال، نکته قابلتوجه در گزارش اخیر فایننشالتایمز این است که حتی در سناریوی تهدید اروپا، نام نزدیکترین نقاط جغرافیایی به ایران مطرح شده است؛ یعنی جنوبشرق اروپا.
این مسئله یک پرسش مهم را پیش میکشد: آیا موشکهای ایران واقعاً توانایی رسیدن به پایتختهایی مانند لندن و پاریس را دارند؟
رونمایی از موتور موشکهای قارهپیمای ایران + ویدیو
این پرسش پس از حمله ناموفق ایران به پایگاه نظامی دیهگو گارسیا در اقیانوس هند، در جریان جنگ اخیر، برای بسیاری از تحلیلگران جدیتر شد. ایران در آن حمله تلاش کرد پایگاهی را هدف قرار دهد که حدود چهار هزار کیلومتر با خاک ایران فاصله دارد، اما موشکهای شلیکشده یا رهگیری شدند یا در میانه مسیر سقوط کردند.
با این حال، نفس این تلاش پرسش تازهای ایجاد کرد: اگر موشکی بتواند بخشی از مسیر دیهگو گارسیا را طی کند و در میانه راه، در دل اقیانوس سقوط کند، آیا نقطهای در همین فاصله میتواند لندن، پاریس یا هدفی دیگر در اروپا باشد؟
آیا موشکهای ایران میتوانند به لندن و پاریس برسند؟
تهران همواره اعلام کرده که بهصورت یکجانبه برد موشکهای خود را به دو هزار کیلومتر محدود کرده است. اما اسرائیل مدعی است ایران موشکهایی با بردی دو برابر، یعنی تا چهار هزار کیلومتر، در اختیار دارد؛ بردی که میتواند بخش بزرگی از اروپا را در محدوده تهدید قرار دهد.
کشورهای غربی معتقدند ایران سالهاست موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد در اختیار دارد. موشکهایی که برد برخی از آنها به سه هزار کیلومتر میرسد و در جنگ اخیر علیه اسرائیل و کشورهای منطقه نیز از آنها استفاده شده است.
با این حال، برنامه موشکهای بالستیک میانبرد ایران که برد آنها بین سه هزار تا پنج هزار و پانصد کیلومتر تخمین زده میشود، همچنان مبهمتر است.
هنوز مشخص نیست ایران دقیقاً از چه نوع موشکی برای حمله به پایگاه دیهگو گارسیا استفاده کرده است. برخی تحلیلگران احتمال دادهاند این موشکها نسخهای از موشک خرمشهر بوده باشند؛ موشکی که بر پایه یک مدل کره شمالی ساخته شده و میتواند بیش از دو هزار کیلومتر برد داشته باشد و کلاهکی حدود یکونیم تن حمل کند.
با کاهش وزن کلاهک، میتوان برد موشک را حتی تا دو برابر افزایش داد؛ هرچند در چنین حالتی قدرت تخریب آن کاهش پیدا میکند.
تحلیلگران غربی همچنین احتمال استفاده ایران از فناوریهای مربوط به موشکهای فضایی برای افزایش برد موشکی را رد نمیکنند. به همین دلیل، به گفته برخی کارشناسان اروپایی، از نظر فنی رسیدن یک موشک ایرانی به لندن غیرممکن نیست.
برد موشک مفهومی ثابت و مطلق نیست. اگر وزن کلاهک کاهش پیدا کند، امکان افزایش برد وجود دارد؛ اما این افزایش برد الزاماً به معنای توانایی وارد کردن خسارت مؤثر نیست.
با «خرمشهر۴» آشنا شوید؛ قدرتمندترین موشک ایران با قابلیت نقطه زنی + اینفوگرافیک
از سوی دیگر، تحلیلگران غربی میگویند حمله احتمالی ایران به هدفی در لندن، که از دورترین نقاط اروپا نسبت به ایران و در فاصلهای حدود ۴۴۰۰ کیلومتری قرار دارد، احتمالاً با تعداد محدودی موشک بالستیک متعارف انجام میشود. این موشکها باید از یکی از محافظتشدهترین حریمهای هوایی جهان عبور کنند و در بردهای بسیار طولانی نیز با کاهش دقت روبهرو خواهند بود.
به گفته کارشناسان، افزایش برد معمولاً با افزایش خطاهای هدایت همراه است. از همین رو، سطح تهدید برای شهری مانند لندن از نگاه این تحلیلگران بسیار پایین ارزیابی میشود.
تهدید اخیر ایران علیه پایگاههای آمریکا در بلغارستان و قبرس، بیش از آنکه نشانه تغییر کامل در توان موشکی تهران باشد، میتواند نشانهای از تغییر در محاسبات سیاسی جمهوری اسلامی تلقی شود.
جمهوری اسلامی سالها تلاش کرده بود این پیام را به اروپا منتقل کند که برد موشکی ایران متوجه این قاره نیست. اما اکنون، با افزایش تنش میان تهران و غرب، همان محدودیت سیاسی نیز ممکن است در حال بازنگری باشد.
مسئله اصلی شاید دیگر فقط این نباشد که آیا موشک ایرانی میتواند به لندن برسد یا نه؛ پرسش مهمتر این است که آیا خط قرمزی که سالها میان ایران و اروپا درباره برد موشکها وجود داشت، در حال از بین رفتن است یا خیر.
