احمد حسون روحانی حامی بشار اسد به حبس ابد محکوم شد

به گزارش خبرگزاری رسمی سوریه (سانا)، دستگاه قضایی این کشور روز دوشنبه احمد بدرالدین حسون، مفتی اعظم سابق سوریه در دوره حکومت بشار اسد، را به چندین جرم از جمله تحریک به جنگ داخلی و درگیری فرقه‌ای، مشارکت در قتل، سوءاستفاده از جایگاه رسمی و نقش داشتن در جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی به حبس ابد محکوم کرد. دادگاه همچنین دستور توقیف و مصادره اموال منقول و غیرمنقول او را به نفع خزانه عمومی صادر کرده است.

حسون که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۱ بالاترین مقام رسمی مذهبی اسلامی در سوریه بود، یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های مذهبی نزدیک به بشار اسد به شمار می‌رفت و طی سال‌های جنگ داخلی بارها در کنار رئیس‌جمهور سابق سوریه دیده شد. او دهمین چهره مرتبط با حکومت پیشین سوریه است که پس از سقوط اسد در دادگاه‌های دولت جدید محکوم می‌شود.

شعبه چهارم دادگاه جنایی دمشق حکم خود را در ششمین جلسه محاکمه حسون صادر کرد. ریاست این دادگاه بر عهده قاضی فخرالدین العریان بود و نمایندگانی از کمیسیون ملی عدالت انتقالی و شماری از سازمان‌های حقوقی و بشردوستانه نیز در جلسه حضور داشتند.

طبق حکم دادگاه، حسون بابت اقدامی که به گفته قضات با هدف تحریک جنگ داخلی و درگیری طایفه‌ای انجام شده، به حبس ابد محکوم شده است. در کنار آن، دادگاه برای تحریک به قتل عمد ۲۰ سال حبس، برای مشارکت اصلی در قتل عمد ۱۰ سال، برای سوءاستفاده از مقام سه سال و برای تحریک تنش‌های فرقه‌ای و نژادی شش ماه حبس تعیین کرده است. با ادغام مجازات‌ها، شدیدترین مجازات، یعنی حبس ابد، اجرا خواهد شد.

دادگاه علاوه بر این، او را از حقوق مدنی محروم و بابت سوءاستفاده از مقام به پرداخت جریمه‌ای معادل سه برابر مبلغی که دریافت کرده، یعنی ۱۹۵ هزار دلار، محکوم کرده است. حسون همچنین از بهره‌مندی از عفو عمومی یا خصوصی، آزادی مشروط و تعلیق مجازات محروم شده است.

قاضی فخرالدین العریان می‌گوید دادگاه به این نتیجه رسیده که نهاد رسمی مذهبی و به‌ویژه دارالافتاء در دوران حکومت پیشین برای فراهم‌کردن «پوشش دینی» برای عملیات نظامی و امنیتی و توجیه این اقدامات در برابر افکار عمومی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

بر اساس اعلام دادگاه، از جمله موارد مورد استناد، موضع این نهاد در قبال استفاده از «بمب‌های بشکه‌ای» در مناطق مسکونی بوده است. قاضی می‌گوید چنین حملاتی موجب تخریب گسترده مناطق غیرنظامی شده و با قواعد حقوق بین‌المللی بشردوستانه مغایرت داشته است.

حسون در میان شماری از مخالفان حکومت سابق سوریه نیز با لقب «مفتی بمب‌های بشکه‌ای» شناخته می‌شد.

روایت یک شاهد عینی از گورهای دسته جمعی در دوران حکومت بشار اسد در سوریه

دادگاه در بخش دیگری از حکم خود اعلام کرده است که حسون به‌طور منظم به رهبران و اعضای «لواء القدس» کمک مالی می‌کرد؛ گروه مسلحی که در جریان جنگ سوریه در کنار نیروهای حکومت بشار اسد می‌جنگید.

به گفته قاضی، دادگاه این کمک‌ها را صرفاً حمایت اجتماعی یا خیریه ندانسته و نتیجه گرفته است که چنین پشتیبانی مالی، توان این گروه برای ادامه فعالیت نظامی را تقویت کرده است.

در کیفرخواست او همچنین به روابط نزدیکش با بشار اسد، علی مملوک، مقام‌های ارشد امنیتی و نظامی و فرماندهان گروه‌های مسلح حامی حکومت سابق سوریه اشاره شده بود.

محاکمه احمد حسون از ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ در شعبه چهارم دادگاه جنایی دمشق آغاز شد. در نخستین جلسه، اتهام‌هایی از جمله مشارکت در جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت، تحریک به قتل و دیگر جرایم علیه او مطرح شد.

احمد بدرالدین حسون کیست؟

احمد بدرالدین حسون در سال ۱۹۴۹ در حلب متولد شد. او تحصیلات دینی داشت و پیش از رسیدن به مقام مفتی اعظم سوریه، از چهره‌های شناخته‌شده مذهبی این کشور بود.

حسون در سال ۲۰۰۵ به مقام مفتی اعظم جمهوری عربی سوریه رسید و تا سال ۲۰۲۱ در این جایگاه باقی ماند. در نوامبر ۲۰۲۱ بشار اسد با صدور فرمانی منصب مفتی اعظم را لغو و بخش مهمی از اختیارات آن را به «شورای علمی فقهی» وابسته به وزارت اوقاف منتقل کرد.

پس از آغاز اعتراضات سوریه در سال ۲۰۱۱، حسون به یکی از حامیان آشکار حکومت بشار اسد تبدیل شد و بارها در سخنرانی‌ها و مواضع عمومی خود از دولت حمایت کرد.

پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، حسون برای مدتی آزاد بود و حتی تصاویری از حضور او در حلب منتشر شد که واکنش شماری از مخالفان حکومت سابق را برانگیخت.

او در اواخر مارس ۲۰۲۵ در فرودگاه بین‌المللی دمشق، هنگام تلاش برای خروج از سوریه و بر اساس حکم بازداشت دادستانی، دستگیر شد. برخی رسانه‌ها از تلاش او برای رفتن به اردن خبر دادند.

ادامه محاکمه مقام‌های حکومت بشار اسد

محکومیت حسون بخشی از روند گسترده‌تری است که مقام‌های جدید سوریه آن را «عدالت انتقالی» می‌نامند و هدف آن را رسیدگی قضایی به اتهامات مقام‌ها، فرماندهان و دیگر چهره‌های مرتبط با حکومت پیشین عنوان کرده‌اند.

بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و همزمان با پیشروی سریع مخالفان مسلح به سوی دمشق، سوریه را ترک کرد و به روسیه رفت. پس از سقوط حکومت اسد، دولت جدید روند محاکمه شماری از مقام‌های پیشین را آغاز کرد.

بازداشت متهم اصلی قتل عام در تضامن دمشق در دولت بشار اسد؛ امجد یوسف کیست؟

شعبه چهارم دادگاه جنایی دمشق در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ وسیم اسد را به اعدام محکوم کرد. یک هفته پیش از آن نیز عاطف نجیب به‌صورت حضوری و بشار اسد، ماهر اسد و پنج متهم فراری دیگر به‌صورت غیابی به اعدام محکوم شده بودند.

حکم حسون از این جهت متفاوت است که او یک فرمانده نظامی یا مقام امنیتی نبود، بلکه یک روحانی بلندپایه و صاحب منصب رسمی بود. به همین دلیل پرونده او می‌تواند به یکی از نمونه‌های مهم نحوه برخورد دستگاه قضایی سوریه با نقش چهره‌های غیرنظامی و مذهبی در مشروعیت‌بخشی به خشونت‌های دوران جنگ تبدیل شود.

در عین حال، برخی سازمان‌های حقوق بشری درباره سرعت رسیدگی به پرونده‌های مقام‌های حکومت سابق و ضرورت تضمین استقلال دادگاه‌ها، دادرسی عادلانه و حقوق متهمان ابراز نگرانی کرده‌اند. در مقابل، شماری از قربانیان و خانواده‌های آسیب‌دیدگان جنگ سوریه خواستار تسریع روند پاسخگو کردن مقام‌های حکومت پیشین هستند.