کشورهای با بیشترین بودجه برای آموزش در سال ۲۰۲۵

نکات کلیدی:

• کیریباتی با اختصاص ۱۶.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی به آموزش، بیشترین سهم را در جهان دارد، در حالی که برخی کشورها کمتر از ۲ درصد از GDP خود را صرف آموزش می‌کنند.
• در میان ۴۰ اقتصاد بزرگ جهان، سوئد با اختصاص ۷.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی بیشترین هزینه را برای آموزش می‌پردازد، در حالی که اندونزی با ۱.۳ درصد در پایین‌ترین جایگاه قرار دارد.
• بیشتر کشورها بین ۴ تا ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به آموزش اختصاص می‌دهند، با وجود آنکه سطح درآمد آن‌ها تفاوت زیادی با یکدیگر دارد.

میزان هزینه‌کرد دولت‌ها برای آموزش، تصویری از اولویت‌های هر کشور ارائه می‌دهد، اما مقایسه بودجه‌های خام می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

این داده‌ها که بر اساس آمار مؤسسه آمار یونسکو (UNESCO Institute for Statistics) و داده‌های تکمیلی Our World in Data تهیه شده‌اند، سهم هزینه‌های آموزشی از تولید ناخالص داخلی را در ۱۸۱ کشور مقایسه می‌کنند.

بیان هزینه‌های آموزشی به‌صورت درصدی از تولید ناخالص داخلی، امکان مقایسه کشورهایی با اندازه اقتصادی بسیار متفاوت را فراهم می‌کند. هرچند ثروت ملی بر بودجه آموزش تأثیرگذار است، اما سیاست‌گذاری، ساختار جمعیتی و توان مالی دولت‌ها نیز در تعیین میزان سرمایه‌گذاری در نظام آموزشی نقش مهمی دارند.

سهم هزینه‌های آموزش از تولید ناخالص داخلی

جدول زیر سهم هزینه‌های آموزشی از تولید ناخالص داخلی را در ۱۸۱ کشور نشان می‌دهد.

کشورهای جزیره‌ای کوچک بخش عمده رتبه‌های نخست این فهرست را به خود اختصاص داده‌اند. کیریباتی با اختصاص ۱۶.۴ درصد از تولید ناخالص داخلی به آموزش در صدر قرار دارد و پس از آن تووالو با ۱۲.۹ درصد و میکرونزی با ۱۱.۶ درصد دیده می‌شوند. نامیبیا با ۹.۱ درصد و الجزایر با ۹ درصد نیز در میان کشورهای دارای بالاترین سهم هزینه‌های آموزشی قرار دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد اختصاص بودجه بالای آموزشی نسبت به تولید ناخالص داخلی، تنها مختص اقتصادهای ثروتمند نیست.

در میان ۴۰ اقتصاد بزرگ جهان، سوئد با اختصاص ۷.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی به آموزش در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن دانمارک با ۶.۴ درصد و بلژیک با ۶.۳ درصد قرار گرفته‌اند. بریتانیا با ۵.۹ درصد، برزیل با ۵.۶ درصد، ایالات متحده با ۵.۴ درصد و کره جنوبی با ۵.۴ درصد نیز از جمله اقتصادهای بزرگی هستند که سهم بالایی از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش می‌کنند.

ایران در این رتبه‌بندی در جایگاه ۱۴۸ جهان قرار دارد و کمی بیش از ۲.۸ درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش جمعیت می‌کند.

چرا برخی کشورها بیشتر از دیگران هزینه می‌کنند؟

هزینه‌های آموزشی حاصل ترکیبی از اولویت‌های سیاسی، ساختار جمعیتی و توان مالی دولت‌هاست. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) معتقد است کشورهایی که جمعیت جوان‌تری دارند، معمولاً برای پاسخگویی به افزایش تعداد دانش‌آموزان و دانشجویان به سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز دارند، در حالی که کشورهای دارای جمعیت سالخورده با فشار کمتری از نظر ثبت‌نام دانش‌آموزان روبه‌رو هستند.

دولت‌ها همچنین باید میان بودجه آموزش و سایر هزینه‌های مهم مانند بهداشت، حقوق بازنشستگی و توسعه زیرساخت‌ها تعادل برقرار کنند.

با این حال، صرف هزینه بیشتر به‌تنهایی تضمین‌کننده کیفیت بالاتر آموزش نیست. بانک جهانی تأکید می‌کند که نحوه تخصیص منابع مالی، به اندازه حجم بودجه اهمیت دارد. کیفیت معلمان، نظام حکمرانی آموزشی و میزان پاسخ‌گویی نهادهای مسئول، همگی بر این موضوع تأثیر می‌گذارند که آیا افزایش بودجه واقعاً به بهبود کیفیت آموزش منجر می‌شود یا خیر.

الگوی هزینه‌کرد در اقتصادهای بزرگ

سطح توسعه اقتصادی به‌تنهایی توضیح‌دهنده میزان هزینه‌کرد آموزشی نیست. حتی در میان اقتصادهای پردرآمد نیز اختلاف قابل‌توجهی دیده می‌شود. سوئد و دانمارک بیش از ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش می‌کنند، در حالی که سنگاپور با ۲.۲ درصد، ایرلند با ۲.۹ درصد و ژاپن با ۳.۳ درصد سهم بسیار کمتری را به این بخش اختصاص داده‌اند.

از سوی دیگر، برخی اقتصادهای نوظهور نیز نسبت به بسیاری از کشورهای ثروتمند، سهم بیشتری از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش می‌کنند. برزیل ۵.۶ درصد و آفریقای جنوبی ۶ درصد از GDP خود را به آموزش اختصاص می‌دهند. این موضوع نشان می‌دهد بودجه آموزش، همانند تفاوت در میزان درآمدهای مالیاتی، بیش از آنکه صرفاً به اندازه اقتصاد وابسته باشد، به سیاست‌های دولت‌ها بستگی دارد.

در نهایت، اختصاص سهم بالاتر از تولید ناخالص داخلی به آموزش، لزوماً به معنای کیفیت بهتر نظام آموزشی نیست. نتایج آموزشی به نحوه استفاده از این منابع، کیفیت تدریس، طراحی برنامه‌های درسی، نظام مدیریتی و میزان دسترسی به آموزش نیز وابسته است. به همین دلیل، کشورهایی با سطح هزینه‌کرد مشابه می‌توانند به نتایج آموزشی کاملاً متفاوتی دست پیدا کنند.