مستندی از پشت پرده جنگ غزه که ونیز را تحت تأثیر قرار داد

همشهری آنلاین: مستند «نازا» (NAZA)، ساخته یوال آبراهام و راشل زور، در نخستین نمایش جهانی خود در جشنواره فیلم ونیز با استقبال کم‌سابقه تماشاگران روبه‌رو شد و حدود ۲۴ دقیقه و نیم تشویق ایستاده دریافت کرد. این فیلم با تکیه بر شهادت ۲۴ منبع اسرائیلی که هویتشان برای حفظ امنیتشان پنهان مانده، تصویری از فرایند تصمیم‌گیری نظامی و نحوه تعیین اهداف در جنگ غزه ارائه می‌دهد؛ روایتی که همزمان تحسین و بحث‌های گسترده‌ای را برانگیخته است.

«نازا» تازه‌ترین ساخته یوال آبراهام و راشل زور، دو فیلمساز اسرائیلی و از کارگردانان مستند برنده اسکار «سرزمین دیگری نیست» است. برخلاف بسیاری از آثار سینمایی درباره جنگ غزه که بر تصاویر ویرانی و زندگی قربانیان تمرکز دارند، این فیلم دوربین خود را به درون ساختارهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل می‌برد. فیلم بر پایه گفت‌وگو با ۲۴ فردی ساخته شده که سابقه حضور در ساختار نظامی یا اطلاعاتی اسرائیل را دارند. هویت این افراد فاش نمی‌شود و چهره و صدای آنها نیز به شکل دیجیتال تغییر یافته است. آنها درباره شیوه انتخاب اهداف، نظارت بر ارتباطات، حملات هوایی و میزان تلفات غیرنظامی قابل پیش‌بینی سخن می‌گویند.

یکی از محورهای اصلی «نازا» نقش فناوری و سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در شناسایی اهداف است. فیلم ادعاهایی درباره استفاده از داده‌های گسترده، از جمله اطلاعات تلفن‌های همراه، برای شناسایی افراد و تعیین اهداف مطرح می‌کند و این پرسش را پیش می‌کشد که با افزایش نقش الگوریتم‌ها در جنگ، مسئولیت تصمیم‌گیری درباره جان انسان‌ها بر عهده چه کسی خواهد بود. عنوان فیلم نیز به مفهومی نظامی مرتبط با برآورد تعداد تلفات غیرنظامی احتمالی در جریان یک حمله اشاره دارد؛ مفهومی که در روایت فیلم نشان می‌دهد چگونه مرگ غیرنظامیان می‌تواند در برخی فرایندهای عملیاتی به یک عدد و محاسبه تبدیل شود.

ارتش اسرائیل شماری از ادعاهای مطرح‌شده در فیلم را رد کرده و بر این موضع تأکید دارد که تصمیم‌های مربوط به حملات توسط افراد اتخاذ می‌شود و روایت ارائه‌شده درباره برخی سامانه‌ها و نحوه استفاده از آنها دقیق نیست. همین موضوع، مسئله را از یک اثر سینمایی صرف فراتر برده و به بحثی درباره اعتبار شهادت منابع ناشناس و امکان راستی‌آزمایی ادعاهای آنها تبدیل کرده است. با این حال، واکنش تماشاگران در ونیز نشان داد که فیلم توانسته توجه گسترده‌ای جلب کند. پس از پایان نمایش، تماشاگران برای حدود ۲۴ دقیقه و نیم ایستاده فیلمسازان را تشویق کردند؛ استقبالی که «نازا» را به یکی از خبرسازترین فیلم‌های جشنواره امسال تبدیل کرده است. در میان حاضران نیز پرچم‌های فلسطین دیده می‌شد.

«نازا» اکنون علاوه بر جایگاهش به‌عنوان یک مستند سیاسی و تحقیقی، یکی از آثار مورد توجه در رقابت اصلی جشنواره ونیز برای دریافت «شیر طلایی» است؛ فیلمی که تلاش می‌کند جنگ غزه را نه فقط از منظر قربانیان، بلکه از پشت پرده ساختارهایی روایت کند که درباره اهداف و عملیات نظامی تصمیم می‌گیرند.