شهریه کارشناسی در کشورهای مختلف جهان

نکات کلیدی:

• هزینه شهریه یک دوره کارشناسی سه‌ساله در انگلیس حدود ۳۹ هزار و ۴۰۰ دلار است؛ رقمی تقریباً برابر با چهار سال تحصیل در یک دانشگاه دولتی آمریکا.
• پنج نظام آموزشی جهان هیچ شهریه‌ای از دانشجویان داخلی دریافت نمی‌کنند، هرچند هزینه‌های زندگی همچنان می‌تواند بدهی قابل توجهی ایجاد کند.

یک مدرک کارشناسی بسته به کشوری که دانشجو در آن تحصیل می‌کند، می‌تواند به معنای پرداخت ده‌ها هزار دلار شهریه در هر سال یا حتی بدون پرداخت شهریه باشد.

این نمودار، شهریه سالانه دانشجویان داخلی مقطع کارشناسی را در ۲۸ نظام آموزشی مختلف رتبه‌بندی می‌کند. داده‌ها از گزارش Education at a Glance 2025 سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) گرفته شده‌اند.

ارقام به دلار آمریکا و بر اساس برابری قدرت خرید (PPP) تنظیم شده‌اند، شامل شهریه ناخالص پیش از دریافت کمک‌هزینه و بورسیه هستند و هزینه‌های زندگی را در نظر نمی‌گیرند.

برای انگلیس، OECD از داده‌های مؤسسات خصوصی وابسته به دولت استفاده کرده است؛ دانشگاه‌هایی که بیشتر بودجه خود را از دولت دریافت می‌کنند و نزدیک‌ترین معادل دانشگاه‌های دولتی در این کشور هستند. رقم استخراج شده برای آلمان نیز شامل هزینه‌های مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا و همچنین هزینه‌های دانشجویان خارجی می‌شود.

چرا شهریه در انگلستان و آمریکا این‌قدر بالاست؟

شهریه سالانه کارشناسی در انگلیس با رقم ۱۳ هزار و ۱۳۵ دلار، بیش از چهار برابر میانگین ۳ هزار و ۱۸۶ دلاری کشورهای عضو OECD است و حدود ۳ هزار و ۵۴۰ دلار بیشتر از رقم آمریکا یعنی ۹ هزار و ۵۹۶ دلار است.

با وجود هزینه سالانه بالاتر، دوره کارشناسی در انگلیس معمولاً سه‌ساله است؛ بنابراین مجموع شهریه آن حدود ۳۹ هزار و ۴۰۰ دلار می‌شود که تنها کمی بیشتر از هزینه تقریبی ۳۸ هزار و ۴۰۰ دلاری چهار سال تحصیل در یک دانشگاه دولتی آمریکا است.

جدول زیر شهریه سالانه دانشجویان داخلی مقطع کارشناسی را در ۲۸ نظام آموزشی مختلف بر اساس دلار آمریکا و با تعدیل بر مبنای برابری قدرت خرید نشان می‌دهد:

جایگاه نخست انگلیس تا حدی به دلیل سقف شهریه‌ای است که دولت برای دانشگاه‌ها تعیین می‌کند. این سقف پس از هشت سال ثابت ماندن در رقم ۹,۲۵۰ پوند، در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت.

در آمریکا، نزدیک به ۸۲ درصد دانشجویان از کمک‌هزینه، بورسیه یا وام استفاده می‌کنند. همچنین بازده مالی مدرک دانشگاهی در آمریکا بالاتر از هر کشور دیگر عضو OECD است.

کشورهایی که شهریه بالاتری دارند، معمولاً حمایت مالی قابل توجهی نیز ارائه می‌کنند. در انگلیس، آمریکا، استرالیا و نیوزیلند، بیش از نیمی از دانشجویان وام یا کمک‌هزینه دریافت می‌کنند.

کانادا و لهستان استثنا هستند؛ این کشورها بیش از ۵,۵۰۰ دلار شهریه دریافت می‌کنند، اما کمتر از ۴۰ درصد دانشجویان خود را تحت حمایت مالی قرار می‌دهند.

کشورهای اروپایی بیشتر در بخش میانی این رتبه‌بندی قرار دارند؛ جایی که شهریه‌ها معمولاً کمتر از ۲,۰۰۰ دلار است و حمایت‌های مالی بیشتر به دانشجویان کم‌درآمد اختصاص پیدا می‌کند. بلژیک نمونه‌ای از تفاوت زیاد درون یک کشور است؛ جامعه فلاندری این کشور بیش از سه برابر جامعه فرانسوی آن شهریه دریافت می‌کند.

تحصیل رایگان همیشه به معنی بدون بدهی نیست

در انتهای دیگر رتبه‌بندی، کشورهای دانمارک، فنلاند، نروژ، سوئد و ترکیه هیچ شهریه‌ای از دانشجویان داخلی دریافت نمی‌کنند. آلمان تنها ۱۵۷ دلار در سال و فرانسه ۲۵۲ دلار دریافت می‌کنند، اما شهریه پایین الزاماً به معنای فارغ‌التحصیلی بدون بدهی نیست.

OECD مدل کشورهای شمال اروپا را یک انتخاب آگاهانه برای تأمین مالی دانشگاه‌ها از طریق مالیات تصاعدی می‌داند؛ به این معنا که فارغ‌التحصیلان در سال‌های بعد از طریق پرداخت مالیات بیشتر، هزینه این سیستم را تأمین می‌کنند، نه از طریق شهریه دانشگاه.

حتی در کشورهایی که شهریه دریافت نمی‌شود، دانشجویان همچنان ممکن است برای تأمین هزینه‌های زندگی به کمک مالی نیاز داشته باشند. OECD اعلام کرده است که بیش از نیمی از دانشجویان در نروژ، سوئد و فنلاند وام دریافت می‌کنند که عمدتاً برای پوشش هزینه‌های زندگی است.

میانگین بدهی یک فارغ‌التحصیل نروژی بیش از ۴۶ هزار دلار است؛ رقمی که حدود دوسوم بدهی یک فارغ‌التحصیل در انگلستان محسوب می‌شود، با وجود اینکه دانشجویان نروژی هیچ شهریه‌ای پرداخت نمی‌کنند.