تغییرات قدرت اقتصادی جهان در ۲۰۰ سال اخیر

نکات کلیدی:

• چین در سال ۲۰۲۵ و پس از تعدیل بر اساس برابری قدرت خرید (PPP)، بیشترین سهم از تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار داشت.
• سهم آمریکا از تولید جهانی در دوران جنگ جهانی دوم به اوج تاریخی ۲۹.۷ درصد رسید.
• امپراتوری بریتانیا در اوج قدرت خود در قرن نوزدهم، نزدیک به یک‌چهارم تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می‌داد.

در ۲۰۰ سال گذشته، رهبری اقتصادی جهان از چین به امپراتوری بریتانیا، سپس به ایالات متحده و در سال‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای دوباره به سمت آسیا تغییر کرده است.

این نمودار جریان، تغییر سهم اقتصادهای بزرگ جهان از تولید ناخالص داخلی جهانی (GDP) را بین سال‌های ۱۸۲۰ تا ۲۰۲۵ دنبال می‌کند. این تصویر از جدیدترین داده‌های موجود در پایگاه داده پروژه مدیسون (Maddison Project Database)، مجموعه داده تاریخ‌های استعمار COLDAT (COLDAT Colonial Dates Dataset) و چشم‌انداز اقتصادی جهانی صندوق بین‌المللی پول (IMF’s World Economic Outlook) استفاده می‌کند.

تمام ارقام تولید ناخالص داخلی بر اساس برابری قدرت خرید (PPP) تعدیل شده‌اند تا تفاوت هزینه‌های زندگی و سطح تولید میان کشورها در نظر گرفته شود.

جدول زیر نشان می‌دهد سهم هر اقتصاد از تولید ناخالص داخلی جهان در طول دو قرن چگونه تغییر کرده است:

پکس بریتانیکا و سال‌های سلطه اروپا

بریتانیا نخستین کشور جهان بود که صنعتی شد. در نتیجه، امپراتوری بریتانیا در قرن نوزدهم به برجسته‌ترین ابرقدرت جهان تبدیل شد؛ دوره‌ای که به دلیل نبود نسبی درگیری میان قدرت‌های بزرگ، گاهی «پکس بریتانیکا» یا «صلح بریتانیا» نامیده می‌شود.

در سال ۱۸۴۵، امپراتوری بریتانیا که به‌طور مشهور گفته می‌شد «خورشید هرگز در آن غروب نمی‌کند»، نزدیک به یک‌چهارم (۲۳.۸ درصد) از تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار داشت. هند پیش از استقلال در سال ۱۹۴۷، از نظر اقتصادی مهم‌ترین قلمرو این امپراتوری محسوب می‌شد.

جدول زیر بیشترین سهم هر اقتصاد از تولید ناخالص داخلی جهان، سال رسیدن به آن سطح و سهم آن در سال ۲۰۲۵ را نشان می‌دهد:

سرنوشت دیگر کشورهای اروپایی نیز مسیر مشابهی را دنبال کرد. امپراتوری فرانسه در سال ۱۸۵۸ با سهم ۶.۶ درصدی از اقتصاد جهان به اوج قدرت خود رسید، درحالی‌که آلمان در سال ۱۹۱۳ و در آستانه جنگ جهانی اول، به بیشترین سهم خود یعنی ۸.۸ درصد رسید.

پس از دهه‌ها جنگ و کاهش نفوذ در صحنه جهانی، چندین اقتصاد اروپایی در اتحادیه اروپا گرد هم آمدند. این بلوک در سال ۲۰۰۷، پیش از بحران مالی جهانی، ۱۷.۹ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می‌داد؛ هرچند این سهم بعدها کاهش یافت و خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۰ نیز آن را بیشتر کاهش داد.

سقوط امپراتوری و ظهور آمریکا

اگر قرن نوزدهم قرن بریتانیا بود، قرن بیستم را می‌توان قرن آمریکا دانست. آمریکا نیز مانند بریتانیا پیش از خود، برای مدتی به بزرگ‌ترین صادرکننده جهان تبدیل شد.

جنگ جهانی دوم نقطه عطفی در رهبری اقتصادی جهان بود. تا سال ۱۹۴۴، آمریکا ۲۹.۷ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار داشت؛ بالاترین سهمی که هر اقتصاد در دوره مدرن پوشش‌داده‌شده در این مجموعه داده به آن رسیده است.

سلطه اقتصادی آمریکا با صنایع دارای ارزش بالا و نقش مرکزی این کشور در امور مالی جهانی، تولید و تجارت تقویت شد.

آمریکا همچنان در رتبه‌بندی بزرگ‌ترین و سودآورترین شرکت‌های جهان پیشتاز است. همچنین از نظر تولید ناخالص داخلی اسمی، همچنان قدرت اقتصادی بی‌رقیب جهان محسوب می‌شود.

قرن آسیا

چین برای قرن‌ها یکی از مراکز اصلی اقتصاد جهان بود. بی‌ثباتی سیاسی و ناتوانی این کشور در همگامی با صنعتی‌شدن اروپا، باعث کاهش طولانی‌مدت سهم آن از تولید ناخالص داخلی جهان در قرن‌های نوزدهم و بیستم شد.

از اواخر قرن بیستم، اصلاحات اقتصادی و تبدیل‌شدن چین به یک قطب تولید جهانی، به این کشور کمک کرد تا جایگاه از دست‌رفته خود را بازپس گیرد.

تا سال ۲۰۲۵، چین ۲۱.۸ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار داشت؛ یعنی بیش از یک‌پنجم کل اقتصاد جهانی.

چین و هند در مجموع ۳۰.۸ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در سال ۲۰۲۵ به خود اختصاص دادند. جمعیت زیاد و هزینه‌های پایین‌تر تولید در هر دو کشور باعث شده است هنگام اندازه‌گیری میزان تولید بر اساس برابری قدرت خرید (PPP)، وزن اقتصادی بیشتری پیدا کنند.

اینکه این تغییر روند ادامه پیدا کند یا نه، تا حدی به نحوه مواجهه چین با فشارهای جمعیتی مشابه مشکلات پیش‌روی ژاپن و اتحادیه اروپا، همچنین چالش‌های گسترده‌تر مرتبط با بهره‌وری و رشد اقتصادی بستگی خواهد داشت.