اجازه ندهیم جایگاه صنعت واکسن ایران در منطقه از دست برود

به گزارش همشهری آنلاین، سیدرضا بنی‌هاشمی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در اکوسیستم واکسن کشوری در پنجمین نشست تخصصی «تبادل دانش، هم‌اندیشی و توانمندسازی اکوسیستم واکسن کشوری» با موضوع «چالش‌های اکوسیستم واکسن از منظر بخش خصوصی» عنوان کرد: اکوسیستم واکسن کشور، اکوسیستمی بزرگ است و ایران حدود ۱۰۰ سال سابقه واکسن‌سازی دارد. یکی از ویژگی‌های مهم این صنعت در کشور، همراه بودن تولید واکسن با تحقیق و توسعه بوده؛ به‌گونه‌ای که این زنجیره از تحقیقات پایه آغاز شده و در نهایت به توسعه و تولید محصول رسیده است.

او ادامه داد: در تاریخ صنعت واکسن کشور، ابتدا تولید شکل گرفته و پس از آن نهادهای رگولاتوری و نظارتی از جمله موسسه رازی و انستیتو پاستور ایران شکل گرفته‌اند؛ بنابراین در مقطعی تولیدکنندگان جلوتر از رگولاتورها حرکت کرده‌اند و بخشی از مشکلات نیز از همین مسیر ایجاد شده است.

بنی‌هاشمی با اشاره به مسائل مطرح‌شده از سوی فعالان بخش خصوصی و دولتی بیان کرد: امروز بسیاری از پرسش‌ها و مشکلات این دو بخش مشترک شده و حدود ۹۰ درصد مسائلی که از سوی فعالان دولتی و خصوصی مطرح می‌شود، مشابه یکدیگر است. بنابراین از نگاه دولت و حاکمیت، باید با این دو بخش با یک نگاه برخورد شود.

نماینده ویژه رئیس‌جمهور در اکوسیستم واکسن کشوری تاکید کرد: ما دیگر رقیب دولتی و خصوصی نداریم و نباید وارد حاشیه‌هایی مانند رقابت میان این دو بخش شویم؛ چراکه مسئله اصلی امروز، صنعت واکسن کشور و جایگاه آن در منطقه است. در شرایطی که کشورهای اطراف ایران با سرعت بالایی در حال پیشرفت فناوری واکسن هستند، اگر از فرصت موجود استفاده نکنیم، ممکن است جایگاهی را که در گذشته در منطقه داشته‌ایم، از دست بدهیم.

صنعت واکسن فقط تولید نیست

بنی‌هاشمی با اشاره به تجربه واکسن در دوران کرونا گفت: یکی از مشکلاتی که با آن مواجه بودیم، مزیت‌هایی بود که برای برخی واکسن‌های خارجی وجود داشت. برای نمونه، در کویت بسیاری از افراد به سمت واکسن سینوفارم رفتند، زیرا تصور می‌کردند استفاده از این واکسن می‌تواند برای سفر به خارج از کشور مزیت‌هایی ایجاد کند. بنابراین باید علاوه بر تولید، به بازار، مزیت‌های رقابتی و شرایط پیرامونی صنعت واکسن نیز توجه داشته باشیم.

او ادامه داد: اگر بخش دولتی و خصوصی در جایگاه‌های خود در اکوسیستم نتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و هم‌افزایی ایجاد کنند، فرصت موجود از دست خواهد رفت. کشورهای اطراف با سرعت زیادی در حال پیشرفت هستند و نباید اجازه دهیم جایگاه ایران در منطقه بیش از این تضعیف شود. اکنون زمان آن نیست که بخش دولتی و خصوصی از یکدیگر جدا بایستند؛ بلکه باید دست به دست هم دهند، هرکدام بخشی از سیستم را بر عهده بگیرند و یک اکوسیستم جامع ایجاد کنند.

به گفته این مسئول، برای تحقق این هدف، به قوانین و سازوکارهای مناسب نیاز داریم و باید با استفاده از ظرفیت همه فعالان حوزه خصوصی و دولتی، به سمت شکل‌گیری یک سیستم یکپارچه حرکت کنیم؛ سیستمی که در آن هر بخش در جایگاه واقعی خود قرار گیرد.

نقش بخش دولتی در شرایط بحرانی

علیرضا یوسفی، مدیر پژوهش، آموزش و تجاری سازی موسسه رازی هم با اشاره به ضرورت تعریف نقش مشخص برای بخش خصوصی در اکوسیستم واکسن عنوان کرد: در حوزه واکسن باید نیاز کشور مبنای تقسیم نقش میان بخش دولتی و خصوصی باشد و این دو بخش به جای رقابت، در جهت تأمین نیازهای کشور فعالیت کنند.

به گفته یوسفی، در برخی حوزه‌ها، بخش خصوصی به دلیل انتخاب بازار هدف وارد عرصه تولید واکسن شده و در بعضی حوزه‌ها نیز شرکت‌های تولیدکننده واکسن وجود دارند، اما لازم است در چارچوب اکوسیستم واکسن، ارتباط میان بخش خصوصی و سایر اجزای این زنجیره به‌صورت دقیق تعریف شود.

او با اشاره به شکل‌گیری ساختارهای متمرکز در برخی شرکت‌ها بیان کرد: به نظر می‌رسد در برخی موارد، شرکت‌ها در حال ایجاد زنجیره‌ای از صفر تا صد در داخل مجموعه خود هستند؛ در حالی که باید بررسی کرد آیا تکرار این الگو درست است یا خیر.

مدیر پژوهش، آموزش و تجاری سازی موسسه رازی ادامه داد: یکی از چالش‌های بزرگ تولید واکسن این است که شرکت‌ها معمولاً با یک پلتفرم وارد می‌شوند و برای رسیدن از یک محصول به سبد محصولات، به زمان نیاز دارند. در اینجا سیاست‌گذار و حاکمیت می‌توانند از پلتفرم حمایت کنند تا محصولات مختلفی که قرار است بر مبنای آن توسعه یابد، امکان شکل‌گیری پیدا کند.

او همچنین بر ضرورت توجه به نقش بخش دولتی در شرایط بحرانی تأکید کرد و گفت: باید مشخص شود در شرایط بحران، چه بخشی مسئول تأمین نیاز کشور خواهد بود و نقش بخش دولتی و خصوصی در این شرایط چگونه تعریف می‌شود. بخشی از ساختارهای حاکمیتی و دولتی هم باید حفظ شوند تا بتوانند در مواقع لازم از کل اکوسیستم واکسن کشور حمایت کنند.

ظرفیت ویژه واکسن‌های انسانی در سه منطقه دنیا

احمد علیپور، از فعالان حوزه واکسن هم با اشاره به ساختار فعالان صنعت واکسن عنوان کرد: در حال حاضر دو بخش اصلی در حوزه واکسن فعال هستند؛ بخش دولتی شامل مؤسسه رازی و انستیتو پاستور و بخش دیگر، بخش خصوصی.

او با اشاره به جایگاه بخش خصوصی در صنعت واکسن جهان گفت: در دنیا، بخش خصوصی کسب‌وکار بزرگی در حوزه واکسن دارد و در ایران نیز این بخش وارد این حوزه شده و فعالیت می‌کند.

علیپور با بیان اینکه نگرانی بخش خصوصی درباره بازار، دغدغه‌ای واقعی است، گفت: این نگرانی درست است؛ اما نکته مهم این است که وزارت بهداشت در حال حاضر ۹ واکسن پزشکی را به‌صورت عمومی مورد استفاده قرار می‌دهد. بنابراین اگر بیش از حد بر این موضوع تأکید کنیم که همه باید در این بازار سهیم باشند، موفق نخواهیم شد و ممکن است رانت‌های بزرگی ایجاد شود. به همین دلیل، اکوسیستم باید اهمیت واقعی بازار را در نظر بگیرد و در کنار بازار داخلی، نیم‌نگاهی نیز به بازارهای بین‌المللی داشته باشد.

این فعال حوزه واکسن با اشاره به ظرفیت بازار منطقه هم عنوان کرد: در چشم‌انداز بازار، رقم نسبتاً خوبی برای واکسن‌های انسانی در کشورهای خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیای مرکزی وجود دارد و باید با همکاری یکدیگر از این ظرفیت استفاده کنیم. وقتی از اکوسیستم صحبت می‌کنیم، باید همه اجزای آن در یک محیط و در چارچوب همکاری مشترک فعالیت کنند.

او با بیان این که تمرکز صرف بر بازار داخلی مناسب نیست، تاکید کرد: اگر به دنبال سازوکاری باشیم که بخش خصوصی احساس امنیت کند، این موضوع اگرچه یک عامل شتاب‌دهنده است، اما به‌تنهایی کافی نخواهد بود. دغدغه فکری بخش خصوصی درباره بازار باید حل شود و حتی اگر دولت بازار را گارانتی کند، به نظر من این اقدام به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله را حل کند؛ زیرا ممکن است در نهایت تنها دو یا سه شرکت وارد بازار شوند و دوباره رانت و محدودیت شکل بگیرد.

علیپور برای توضیح این موضوع به نمونه توسعه واکسن کووید-۱۹ توسط شرکت فایزر اشاره کرد و گفت: در این نمونه، دولت مستقیماً وارد کار نشد، اما سازوکاری ایجاد شد که تولیدکننده از بابت شرایط و سازوکار بازار اطمینان داشته باشد. باید اهمیت واقعی بازار را در اکوسیستم واکسن مورد توجه قرار داد و بازار را با یک چشم‌انداز ۱۰ ساله دید. در این چارچوب، ظرفیت بازار منطقه نیز باید مورد توجه قرار گیرد و بخش خصوصی و دولت با همکاری یکدیگر برای شکل‌گیری یک بازار پایدار و واقعی تلاش کنند.

بیشتر بخوانید:

• واکسن آنفلوآنزا از این زمان توزیع می‌شود
• واکسن اروپایی آنفلوآنزا به ایران نخواهد رسید!