بازار نوظهور برای ایرانیان مهاجر | هزینه دلاری برای شستشوی قبور رفتگان از راه دور

همشهری آنلاین- سحر جعفریان عصر: سفارش غذای خانگی و مورد علاقه، ارسال کادو و گل، عیادت و بازدید، همراهی در انجام امور روزانه یا ویژه و حتی زیارت اهل قبور از فاصله‌های خیلی دور جغرافیایی، ازجمله این خدمات است. خدماتی که سفارش‌دهنده به آن سر دنیا مهاجرت کرده و سفارش‌پذیر هم در شهری از ایران با نرخ دلار و یورو قبول زحمت می‌کند و دست پُر می‌رود سراغ تحویل‌گیرنده سفارش که معمولا پدر و مادری سالمند یا عزیزی تنهاست. این بازار نوظهور در سایه مهاجرت و اقتصاد پلتفرمی شکل گرفته تا محبت‌های خانوادگی را برون‌سپاری کند.

سوپرایز از راه دور
به‌دنبال بازار خدمات متفاوت عاطفی و خانوادگی از راه دور، در شبکه‌های اجتماعی با کلیدواژه «بازار خدمات آنلاین»، «خدمات عاطفی از راه دور» یا «مشاغل تازه» به جست‌وجو پرداختیم، طولی نمی‌کشد که با لیستی از صفحات شخصی و شغلی مرتبط مواجه شدیم. یکی از نخستین صفحات با عنوان «همراه خانواده»، بیشترین دنبال‌کننده ایرانی را از سراسر دنیا دارد. دنبال‌کنندگانی که بنا به دلایلی از کشور، مهاجرت کرده و حالا روزی نیست که نگران احوال عزیزانشان در ایران نباشند. در یکی از محتواهای ویدئویی این صفحه، دست‌اندرکاران آن به معرفی خود پرداخته‌اند: «سلام؛ ما چند تا جوون دهه هفتادی و هشتادی هستیم که خدمات و سرویسای تخصصی به سفارش ایرانیان خارج از کشور ارائه می‌دیم. از پخت‌وپز غذاهای خوشمزه و خرید هدیه تا برقراری تماس تصویری، ارسال سوپرایز، سر زدن‌های هفتگی و ماهانه، عیادت و زیارت اهل قبور…اگه می‌خواید بدونید چطوری، بیاید هایلایت (استوری برگزیده و دائمی) بعدی…».
بعضی مناسبت‌های تقویمی مانند روز مادر، روز پدر و اعیاد ازجمله روزهای سر شلوغی‌شان است. این را نازیلا، مسئول ثبت سفارش گروه در یکی از پست‌های به اشتراک گذاشته شده، می‌گوید: «از چند روز مونده به روز مامانا و بابای دوست‌داشتنی، حجم سفارش خرید هدیه یا ارسال گل به درِ خونه، بالا می‌ره. تولد و سالگردای ازدواج هم از روزای شلوغ کاریمونه. معمولا ایرانیای زیادی از کشورای مختلف تماس می‌گیرن که ما اینجا، واسطه عشق و محبتشون به عزیزانشون باشیم.»

غبارروبی از مزار به قیمت دلار
یکی از عجیب‌ترین خدمات این حوزه، مربوط به سایتی است که براساس اطلاعات منتشر شده‌اش از سوی یک ایرانی مهاجر راه‌اندازی شده است تا برای غبارروبی مزار رفتگان خدمت‌رسانی کند. در بخش سفارش دیدار این سایت، قیمت‌ها به دلار است و برای غبارروبی، روشن کردن شمع و قرائت فاتحه ۲۸دلار دریافت می‌شود و اگر به این لیست، کارهایی مانند شست‌وشوی مزار با گلاب و آراستن با گل اضافه شود، قیمت به ۴۸دلار می‌رسد. این قیمت‌ها در گران‌ترین بسته پیشنهادی، ۹۸دلار است و شامل گزینه‌هایی مانند خیرات حلوا و قاب عکس بر سر مزار نیز شامل می‌شود.
ارائه خدمات این چنینی محدود به این سایت نیست و با یک جستجوی ساده می‌توان به سایت‌ها و صفحاتی رسید که حتی برای ایرانیان داخل کشور هم خدمات می‌دهند. یکی از این سایت‌ها در شرح فعالیت‌هایش نوشته است: «برقراری ارتباط تصویری برای افرادی که در خارج از ایران قرار دارند یا آنهایی که مشغله کاری مانع از حضور آنها دربهشت زهرا و سایر آرامستان‌ها می‌شود.
می‌توانید از خانه برای عزیز از دست رفته فاتحه بفرستید، مزارشان را ببینید و مزارشان را بشویید، به این صورت که با خرید این خدمت و مشخص کردن روز و ساعت، پرسنل ما در محل مزار حاضر می‌شوند و با شست و شوی مزار و تماس تصویری این مهم را برای شما ممکن می‌کنند.» این خدمات برای هر مشتری نزدیک به ۱ میلیون تومان هزینه دارد.

خدمات عاطفی خیلی دور و نزدیک
«گوشت گوسفندی تازه و خُرد شده، سبزی و میوه‌های شست‌وشو شده، خرید اقلام روزانه…»؛ اینها را کتایون که با حساب کاربری «آشپز خانه‌دار» در یکی از شبکه‌های اجتماعی شناخته می‌شود در ویدئوی آپلود شده اخیر صفحه خود می‌گوید: «من با عشق این کارا رو از طرف شما برای عزیزاتون انجام میدم و از هر دقیقه‌اش فیلم می‌گیرم تا خیالتون راحت باشه…». کتایون، ویدئو را با این جمله به آخر می‌رساند: «خواهش می‌کنم برای گرفتن این خدمات به هر کسی و هر صفحه‌ای اعتماد نکنید.» او همچنین خوش‌سلیقگی به خرج داده و از لحظه سوپرایز چند تحویل‌گیرنده سفارش، فیلم پُر کرده است؛ مادری سالخورده که در خانه را باز می‌کند و سبدی از گل و کادو مقابلش می‌بیند، دختری نوجوان که به سفارش پدر خارج‌رفته‌اش حالا جعبه خوردنی‌های شب یلدا را با ذوق تحویل می‌گیرد. کتایون معمولا به همه تحویل‌گیرندگان این را می‌گوید: «به نیابت از… ز. براتون محبت و عشق آوردم.»

سفارش یک هم‌بازی شطرنج
ادامه جست‌وجوی این کسب‌وکار نوظهور در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به تماشای شماری از تصاویر و ویدئوهای پربازدید منتهی شد. ویدئوهایی که در محتوای آنها، خدماتِ سفارش از خارج و اجرا و تحویل در ایران، ابعاد جالب توجهی به‌خود گرفته‌اند. مانند ویدئوی سفارش هم‌بازی شطرنج برای پدر. سفارش را سعید که سال‌هاست در آلمان اقامت می‌کند، مدتی پیش در یکی از صفحات اینترنتی مرتبط با همین کسب‌وکار به ثبت رسانده بود. مجتبی کاشانی، مدیر تولید محتوای این صفحه به همشهری می‌گوید: «راستش برای ما هم عجیب بود اما پیگیرش شدیم. با پدرشون تماس گرفتیم و یه قرار دورهمی تو خونه خودشون گذاشتیم. از بین بچه‌های تیم ما فقط یه نفر شطرنج بلد بود…خیلی خوش گذشت. وقتی فیلم اون قرار دورهمی رو هم منتشر کردیم با یه عالمه واکنشای جورواجور مواجه شدیم که وجه اشتراک همشون، اشک و لبخند بود.»
ماجرای سفارش هم‌بازی شطرنج برای پدر، منجر به شکل‌گیری شاخه جدیدی در مجموعه خدمات این کسب‌وکار شده ‌است که حمیدرضا موسوی، روانشناس و پژوهشگر اجتماعی در نقد آن در شبکه اجتماعی ایکس نوشته: «افزایش مهاجرت، رواج فردگرایی و تغییر مدل روابط عاطفی و خانوادگی، تأثیر فضای مجازی و همچنین عوامل اقتصادی ازجمله دلایل اصلی ظهور این شغل تازه می‌توانند باشند. از چرایی مسئله می‌گذریم؛ چون کهنه و نخ‌نما شدند. اما از چالش‌های آن نمی‌توانیم خیلی بگذریم چون پیشرو هستند؛ تضمین اعتماد برای واقعی بودن خدمات و معتبر بودن خدمات‌دهنده، حفظ حریم خصوصی خدمات‌گیرنده، نظارت و تعیین حد و حدود استانداردهای خدمات از این دسته مسائل هستند.»