بمب فسفری چیست؟
پنج ماه از حمله به یک سالن ورزشی در لامرد استان فارس که در جریان آن ۲۱ شهروند جان خود را از دست دادند، میگذرد. در همین حال، وزارت بهداشت از بررسی شواهد تازهای درباره نوع سلاح و موادی که در این حمله مورد استفاده قرار گرفتهاند، خبر داده است. شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، روز گذشته درباره نتایج بررسیهای انجامشده پیرامون حمله ۹ اسفند به لامرد مدعی شد که سلاحهای بهکاررفته در بمباران این شهر به فسفر آغشته بودهاند. او اعلام کرد که وزارت بهداشت در همین زمینه تحقیقاتی انجام داده و امیدوار است نتایج آن را در مجامع بینالمللی منتشر کند. اما بمب فسفری چیست؟
بمب فسفری چیست؟
بمب فسفری نوعی مهمات آتشزا و دودزا است که برای ایجاد نور، دود یا حرارت شدید مورد استفاده قرار میگیرد. در ساخت برخی از این مهمات از فسفر سفید استفاده میشود، مادهای شیمیایی که هنگام تماس با اکسیژن بهسرعت واکنش نشان میدهد و میتواند شعله و دود ایجاد کند. فسفر سفید یکی از اشکال رایج عنصر شیمیایی فسفر است که کاربردهای مختلفی در مهمات نظامی دارد. همچنین در برخی مهمات ردیاب نیز از این ماده برای ایجاد نور و شعله بهره میبرند.
یکی از مهمترین ویژگیهای فسفر سفید، توانایی بالای آن در تولید دود است. این ماده پس از تماس با هوا بهسرعت واکنش نشان میدهد و ابری از بخار پنتااکسید فسفر ایجاد میکند. به همین دلیل، مهمات دودزای حاوی فسفر سفید کاربرد گستردهای در نیروهای نظامی دارند. این نوع مهمات بهویژه در قالب نارنجکهای دودزا برای نیروهای پیاده، نارنجکاندازهای دفاعی نصبشده روی تانکها و خودروهای زرهی و همچنین در مهمات توپخانه و خمپارهاندازها مورد استفاده قرار میگیرند.
فسفر سفید یک ماده شیمیایی بسیار سمی است که میتواند سوختگیها و جراحات فوقالعاده شدیدی ایجاد کند. این ماده در تماس با اکسیژن بهسرعت شعلهور میشود و از آنجا که قابلیت حل شدن بالایی در چربی دارد، میتواند سوختگیهای بسیار شدید و عمیقی روی بافت بدن انسان بوجود آورد. همیش دی برتون-گوردون، فرمانده سابق نیروهای دفاعی شیمیایی، بیولوژیکی و هستهای بریتانیا و ناتو، درباره بمب فسفری میگوید که اگر فسفر سفید روی بدن فردی فرود بیاید، با شدت بسیار زیادی بدن او را میسوزاند.
شایان ذکر است که این ماده با شدت زیادی میسوزد و در صورت تماس با مواد قابل اشتعال، میتواند باعث آتش گرفتن پارچه، سوخت، مهمات و سایر مواد قابل احتراق شود.
مهمات حاوی فسفر سفید، از جمله گلولههای توپخانه، بمب، موشک و خمپاره، از برخی جهات عملکردی مشابه سلاحهای آتشزا دارند، سلاحهایی که در پروتکل سوم کنوانسیون سال ۱۹۸۰ درباره برخی سلاحهای متعارف تعریف شدهاند. این مهمات با ایجاد آتش و سوختگی از طریق شعله، حرارت یا ترکیبی از این دو عمل میکنند، حرارتی که در نتیجه واکنش شیمیایی مادهای که روی هدف منتشر شده، به وجود میآید. ارتش آمریکا نیز در مواردی از فسفر سفید برای ایجاد پرده دود استفاده کرده است. برای نمونه، نیروهای آمریکایی در جریان گشت صبحگاهی در حومه فلوجه عراق، در ۶ نوامبر ۲۰۰۴، از این ماده برای ایجاد پوشش دود استفاده کردند.
قوانین بینالمللی درباره فسفر سفید چه میگویند؟
استفاده از فسفر سفید بهطور کلی و مطلق بر اساس قوانین بینالمللی مربوط به تسلیحات ممنوع نشده است. در نتیجه، در اختیار داشتن این ماده برای نیروهای نظامی بهخودیخود غیرقانونی محسوب نمیشود. دیوید ای. جانسون، کارشناس نظامی در مؤسسه رند، میگوید ارتش کشورهای مختلف در سراسر جهان، از جمله نیروهای آمریکایی، اعلام کردهاند که از فسفر سفید برای علامتگذاری اهداف یا ایجاد پردههای دود استفاده میکنند.
با این حال، همانند سایر تسلیحات، استفاده از فسفر سفید علیه اهداف غیرنظامی غیرقانونی است. همچنین بر اساس پروتکل سوم، استفاده هوایی از سلاحهای آتشزا در مناطق پرجمعیت مجاز نیست. جانسون در اینباره تأکید میکند که حمله بدون تمایز به اهداف غیرنظامی، صرفنظر از نوع سلاح مورد استفاده، یکی از مهمترین مصادیق جنایت جنگی محسوب میشود.
فسفر سفید در کجا استفاده شده است؟
بر اساس گزارش دیدهبان حقوق بشر، مهمات حاوی فسفر سفید طی ۱۵ سال گذشته بارها در درگیریهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاند. نیروهای آمریکایی و بریتانیایی در عراق از این نوع مهمات بهره بردهاند. همچنین نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در سال ۲۰۱۷ در عراق و سوریه و در جریان عملیات علیه نیروهای گروه تروریستی داعش از مهمات حاوی فسفر سفید استفاده کردند.
یکی دیگر از موارد شناختهشده، استفاده از این ماده توسط اسرائیل در نوار غزه طی سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ است. نیروهای دولت سابق سوریه در دوران جنگ داخلی این کشور نیز به استفاده از فسفر سفید برای به آتش کشیدن شهرها و روستاها متهم شدهاند.
طبق اطلاعات ارائهشده از سوی دیدهبان حقوق بشر، نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی نیز در سال ۲۰۱۶ در یمن از مهمات حاوی فسفر سفید بهره بردند. همچنین نیروهای امنیتی متحد ناتو و طالبان در فاصله سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۱ در افغانستان از این نوع مهمات استفاده کردند. دیدهبان حقوق بشر همچنین گزارش کرده است که نیروهای اتیوپی در سال ۲۰۰۷ در سومالی از مهمات حاوی فسفر سفید بهره بردهاند.
