بانک مرکزی با افزایش سقف فروش ارز با کارت ملی به ۱۰ هزار دلار و برنامه عرضه تا ۲ میلیارد دلار اسکناس، دامنه حضور خود در بازار ارز را افزایش داده است؛ اقدامی که می‌تواند با پاسخگویی به بخشی از تقاضای ارز، از فشار خرید در بازار آزاد بکاهد و به آرام‌تر شدن معاملات کمک کند.
به گزارش همشهری آنلاین، فروش ارز با سقف ۱۰ هزار دلار برای هر فرد بالای ۱۸ سال از دیروز، شنبه ۱۱ مهر، در ۵ بانک منتخب آغاز شده است. متقاضیان می‌توانند با ارائه کارت ملی، ارز مورد نیاز خود را از شبکه بانکی خریداری کنند. نرخ اولیه اعلام‌شده برای فروش دلار نیز ۲۵۹ هزار تومان بوده است.
بانک مرکزی اعلام کرده است که برای مدیریت بازار، در مجموع تا ۲ میلیارد دلار اسکناس عرضه خواهد کرد. افزایش سقف خرید از ۵ هزار دلار به ۱۰ هزار دلار نیز به معنای آن است که ظرفیت عرضه مستقیم ارز به مردم نسبت به گذشته افزایش یافته است.
این سیاست از یک جهت اهمیت دارد؛ بخشی از تقاضای ارز که پیش از این ناچار بود به بازار آزاد مراجعه کند، اکنون امکان تأمین ارز از یک مسیر رسمی و مشخص را پیدا می‌کند. هرچه سهم بیشتری از تقاضا از بازار غیررسمی به شبکه بانکی منتقل شود، فشار معاملات روزانه در بازار آزاد نیز می‌تواند کاهش پیدا کند.
چرا دلار گران شد؟
افزایش قیمت دلار در روزهای اخیر را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد. بازار ارز در شرایطی با رشد تقاضا مواجه شده که نااطمینانی‌های اقتصادی و سیاسی، تمایل برخی خانوارها و فعالان اقتصادی به خرید ارز به‌عنوان دارایی احتیاطی را افزایش داده است.
فشارهای خارجی و محدودیت‌های ناشی از تحریم نیز از مسیر دشوارتر شدن مبادلات مالی، افزایش هزینه تجارت و محدود شدن دسترسی به منابع ارزی بر بازار اثر می‌گذارند. در چنین شرایطی، هرگونه افزایش تقاضای احتیاطی می‌تواند حساسیت بازار ارز را بیشتر کند.
اما بازار ارز فقط با میزان واقعی عرضه و تقاضا حرکت نمی‌کند. انتظارات نیز در آن اهمیت زیادی دارد. زمانی که فعالان بازار احساس کنند عرضه ارز محدود است، تقاضای احتیاطی می‌تواند افزایش پیدا کند؛ در مقابل، افزایش محسوس عرضه از سوی بانک مرکزی می‌تواند این انتظار را تعدیل کند.
عرضه ۲ میلیارد دلار چه اثری دارد؟
مهم‌ترین پیام این سیاست برای بازار، افزایش توان مداخله و عرضه بانک مرکزی است. بانک مرکزی با اعلام عرضه تا ۲ میلیارد دلار نشان داده که برای پاسخگویی به تقاضا، ابزار و منابع لازم برای افزایش عرضه اسکناس را در اختیار دارد.
از منظر اقتصادی، ورود ارز بیشتر به بازار می‌تواند در دو سطح اثر بگذارد. در سطح نخست، بخشی از نیاز واقعی مردم از بازار آزاد خارج و از مسیر رسمی تأمین می‌شود. در سطح دوم، افزایش عرضه می‌تواند انتظارات صعودی را تعدیل کند؛ چرا که معامله‌گران می‌بینند در صورت افزایش تقاضا، بازارساز امکان عرضه بیشتر ارز را دارد.
این موضوع به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که بخشی از معاملات بازار آزاد تحت تأثیر تقاضای احتیاطی انجام می‌شود. هرچه دسترسی به ارز رسمی بیشتر باشد، انگیزه برای خرید با قیمت‌های بالاتر در بازار غیررسمی نیز می‌تواند کاهش پیدا کند.
اثر روانی؛ بخش مهم سیاست ارزی
در بازار ارز، اثر یک سیاست فقط به مقدار دلار فروخته‌شده محدود نمی‌شود. اعلام برنامه عرضه گسترده نیز می‌تواند بر رفتار معامله‌گران اثر بگذارد.
وقتی سقف خرید برای هر فرد دو برابر می‌شود و همزمان بانک مرکزی از عرضه تا ۲ میلیارد دلار خبر می‌دهد، این پیام به بازار منتقل می‌شود که سیاستگذار قصد دارد پاسخگوی افزایش تقاضا باشد و اجازه ندهد کمبود عرضه به عامل تشدیدکننده التهاب تبدیل شود.
به بیان دیگر، این سیاست می‌تواند بخشی از تقاضای هیجانی را که در انتظار افزایش بیشتر قیمت شکل می‌گیرد، تعدیل کند. فعال اقتصادی یا خانواری که می‌داند امکان خرید ارز از یک مسیر رسمی وجود دارد، لزوماً نیاز نخواهد داشت برای تأمین ارز مورد نظر خود با هر قیمتی وارد بازار آزاد شود.
قیمت مهم است
البته اثرگذاری این سیاست به نحوه اجرای آن نیز بستگی دارد. نرخ فروش ارز، استمرار عرضه و سهولت دسترسی متقاضیان از جمله عواملی هستند که بر میزان استقبال مردم از این طرح اثر می‌گذارند.
هرچه فاصله میان نرخ عرضه رسمی و قیمت بازار آزاد کمتر باشد، انگیزه انتقال تقاضا از بازار آزاد به شبکه رسمی بیشتر خواهد شد. در مقابل، اگر فاصله دو نرخ زیاد شود، ممکن است بخشی از تقاضا به جای نیاز واقعی، با انگیزه استفاده از اختلاف قیمت شکل بگیرد.
به همین دلیل، استمرار عرضه و نزدیک بودن نرخ رسمی فروش به شرایط واقعی بازار می‌تواند نقش مهمی در موفقیت این سیاست داشته باشد.
آیا عرضه دلار التهاب را می‌گیرد؟
در مجموع، افزایش عرضه اسکناس دلار را می‌توان یکی از ابزارهای مستقیم بانک مرکزی برای مدیریت التهاب کوتاه‌مدت بازار ارز دانست. این سیاست از یک سو امکان تأمین ارز از مسیر رسمی را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، با ارسال پیام افزایش توان عرضه بانک مرکزی می‌تواند انتظارات صعودی را تعدیل کند.
البته آرامش پایدار در بازار ارز تنها به عرضه اسکناس وابسته نیست و عواملی مانند وضعیت درآمدهای ارزی کشور، بازگشت ارز صادراتی، سیاست‌های پولی، نقدینگی و مهم‌تر از همه شرایط سیاسی و انتظارات اقتصادی نیز بر مسیر بازار اثر می‌گذارند.
با این حال، تصمیم اخیر بانک مرکزی یک تفاوت مهم با سیاست‌های محدودکننده دارد. به‌جای محدود کردن تقاضا، ظرفیت پاسخگویی رسمی به تقاضا را افزایش داده است. همین موضوع می‌تواند بخشی از فشار موجود بر بازار آزاد را تخلیه کند.
اکنون باید دید با استمرار عرضه و ورود تدریجی ارز به بازار، رفتار معامله‌گران و تقاضای احتیاطی چگونه تغییر خواهد کرد؛ اما از منظر سازوکار بازار، افزایش عرضه و فراهم شدن امکان خرید ارز از شبکه رسمی، می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در کاهش التهاب معاملات ارز باشد.
