شاید برای شما هم پیش آمده باشد؛ وارد اتاقی می‌شوید و ناگهان فراموش می‌کنید چرا به آنجا رفته‌اید. این پدیده بسیار رایج به نگرانی بسیار شایعی می‌انجامد: «آیا دارم به بیماری آلزایمر مبتلا می‌شوم؟»
به گزارش همشهری آنلاین، واقعیت این است که چنین اتفاقی ممکن است برای افراد در هر سنی رخ می‌دهد. ما دچار این عارضه می‌شویم، چون حواسمان پرت می‌شود یا به چیز دیگری فکر می‌کنیم و تا زمانی که به نقطه شروع بازنگردیم، فراموش می‌کنیم چرا اصلاً وارد آن اتاق شده بودیم.
بسیاری از موارد فراموشکاری مانند مورد بالا صرفاً بخشی از روند طبیعی پیری هستند و معمولاً نشانه مشکل جدی خاصی نیستند. چالش اصلی، تشخیص تفاوت میان فراموشی‌های روزمره و علائم اولیه بیماری آلزایمر یا سایر انواع زوال عقل (دمانس) است؛ تمایزی که بسیاری از افراد در درک آن دچار مشکل می‌شوند.
عملکرد حافظه را می‌توان به یک سیستم بایگانی تشبیه کرد. لوب‌ها یا قطعه‌های پیشانی مغز همچون یک «متصدی بایگانی» عمل می‌کنند؛ آن‌ها اطلاعات حاصل از فعالیت‌های روزانه را گردآوری کرده و امکان بازیابی این اطلاعات را در زمان نیاز برای ما فراهم می‌سازند.
پیری طبیعی می‌تواند بر لوب‌های پیشانی تأثیر بگذارد و منجر به لغزش‌های حافظه در زندگی روزمره شود. با این حال، عوامل دیگری نیز می‌توانند چنین تأثیری داشته باشند؛ عواملی همچون استرس، خستگی، کم‌خوابی، اختلالات خلقی و طیف وسیعی از داروها (از جمله داروهای ضدافسردگی، بنزودیازپین‌ها، داروهای کنترل بی‌اختیاری ادرار، قرص‌های خواب‌آور و بسیاری موارد دیگر).
اختلالات عملکردی لوب پیشانی نیز می‌تواند به انواع مختلفی از فراموشی منجر شود که معمولاً نشانه آلزایمر نیستند. این موارد عبارت‌اند از:
- فراموشی موقت اسامی یا جزئیات؛
- گم کردن اشیاء، اما توانایی بازسازی مسیر برای یافتن دوباره آن‌ها؛
- مشکلات گاه‌به‌گاه در به خاطر آوردن کلمات (وضعیتی که اصطلاحاً «نوک زبان بودن» نامیده می‌شود).
در روند طبیعی پیری، عملکرد لوب‌های پیشانی مغز دیگر به کارآمدی گذشته نیست؛ بنابراین ممکن است لازم باشد اطلاعات چند بار تکرار شوند یا بازیابی آن‌ها کمی بیشتر طول بکشد. اما اگر اطلاعات در وهله اول در حافظه ثبت شده باشند، باید قابل بازیابی باشند، حتی اگر این کار نیازمند صرف کمی زمان یا دریافت یک اشاره یا سرنخ باشد.
در مقابل، هیپوکامپ مغز — که می‌توان آن را «کمد بایگانی» نامید— معمولاً تحت تأثیر پیری طبیعی قرار نمی‌گیرد. اما این بخش از مغز بر اثر پلاک‌های آمیلوئید و کلاف‌های تاو (tau tangles) — یعنی همان رسوبات پروتئینی غیرطبیعی در مغز که از ویژگی‌های بیماری آلزایمر هستند — آسیب می‌بیند و باعث می‌شود فرد دچار «فراموشی سریع» شود.
در بیماری آلزایمر، حتی با تکرار اطلاعات یا ارائه اشاره و سرنخ، باز هم نمی‌توان اطلاعات را بازیابی کرد.
این نوع اختلالات حافظه ممکن است نشانه‌هایی از زوال عقل یا دمانس از جمله آلزایمر باشند:
- تکرار پرسش‌ها و داستان‌ها، به‌ویژه در جریان یک مکالمه واحد
- گم کردن مسیر در مکان‌های آشنا
- تمایل جدید یا تشدیدشونده به گم کردن یا جا گذاشتن وسایل آشنا
- مشکلات تازه در برنامه‌ریزی یا حل مسائل
- دشواری در انجام کارهای روزمره و آشنا
- مشکلات جدید در به‌کارگیری کلمات هنگام صحبت یا نوشتن، از جمله ناتوانی در نام بردن اشیای آشنا
- کناره‌گیری از فعالیت‌های شغلی یا اجتماعی
- تغییرات خلقی یا شخصیتی، مانند گیجی، بدگمانی، ترس، اضطراب یا زودرنجی و آشفتگی هنگام خروج از محیط امن و آشنا
- اختلال در قضاوت.
