کاهش وابستگی چین به تنگه هرمز/ پکن مسیرهای جایگزین تأمین نفت را فعالتر کرده است
به گزارش سایت طلا، بر اساس برآوردهای مورد استناد در دادههای بازار، سهم نفت وارداتی چین که از مسیر تنگه هرمز تأمین میشود، از حدود ۴۹ درصد در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۸ درصد در اوت ۲۰۲۶ کاهش یافته است. چین در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۵.۵۵ میلیون بشکه نفت از مسیر هرمز دریافت میکرد که بخش عمده آن از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس تأمین میشد و نفت ایران نیز سهم قابلتوجهی از این جریان داشت.
اهمیت این تغییر زمانی بیشتر مشخص میشود که وابستگی چین به نفت خاورمیانه را در نظر بگیریم. آژانس بینالمللی انرژی میگوید در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده نفتی در روز از تنگه هرمز عبور کرده که معادل حدود یکچهارم تجارت دریابرد نفت جهان بوده است؛ حدود ۸۰ درصد این محمولهها نیز مقصد آسیایی داشتهاند. چین، هند و ژاپن از مهمترین دریافتکنندگان نفت عبوری از این مسیر هستند.
افزایش خرید از روسیه و تغییر مسیر محمولهها
یکی از نشانههای تغییر در الگوی تأمین نفت چین، افزایش خرید از روسیه است. برآورد رویترز نشان میدهد چین در اوت ۲۰۲۶ حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز نفت روسیه وارد کرده است؛ تغییری که در شرایط کاهش جریان نفت ایران و اختلال در مسیرهای خاورمیانه، بخشی از نیاز پالایشگاههای چینی را پوشش داده است.
همزمان، دادههای Kpler نشان میدهد واردات نفت ایران به چین نیز نسبت به سطوح پیش از جنگ کاهش قابلتوجهی داشته است. واردات نفت خام ایران از مسیر هرمز در ماههای ژوئیه و اوت حدود ۵۳۰ هزار بشکه در روز برآورد شده که ۴۸ درصد کمتر از سطح پیش از جنگ و ۷۲ درصد پایینتر از اوج ثبتشده در اکتبر ۲۰۲۴ بوده است.
البته آمار مربوط به نفت ایران با توجه به شیوه ثبت محمولهها با ابهام همراه است. چین از سال ۲۰۲۲ آمار رسمی واردات نفت از ایران را منتشر نکرده و مؤسسات ردیابی نفتکشها، از جمله Kpler، با استفاده از دادههای حملونقل دریایی ارقام متفاوتی را برآورد میکنند. بر اساس یکی از برآوردهای Kpler، چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز نفت ایران دریافت کرده است.
کاهش سهم هرمز لزوماً به معنای کاهش نیاز چین به نفت خاورمیانه نیست؛ بلکه بخش مهمی از آن به تنوعبخشی به مبدأ نفت، استفاده از مسیرهای جایگزین و مدیریت ذخایر مربوط میشود.
چین طی سالهای گذشته تلاش کرده وابستگی خود به یک منطقه یا مسیر مشخص را کاهش دهد. روسیه، کشورهای خاورمیانه، آفریقا و سایر تأمینکنندگان در سبد واردات نفت این کشور حضور دارند و زیرساخت گسترده ذخیرهسازی نیز به پکن امکان میدهد در دورههای اختلال، بخشی از شوک عرضه را جذب کند. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۵ حدود نیمی از واردات نفت خام چین از تنگه هرمز عبور میکرد، اما به دلیل تنوع منابع، وابستگی چین به این مسیر نسبت به برخی اقتصادهای بزرگ آسیایی پایینتر است.
هرمز همچنان برای چین اهمیت دارد
کاهش سهم هرمز به معنای بیاهمیت شدن این تنگه برای چین نیست. این مسیر همچنان یکی از اصلیترین شریانهای انتقال نفت خاورمیانه به آسیاست و اختلال طولانیمدت در آن میتواند هزینه تأمین نفت، قیمت حملونقل و حاشیه سود پالایشگاههای آسیایی را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، دادههای ماههای اخیر نشان میدهد بازگشت تردد نفتکشها از هرمز نیز شکننده بوده است. رویترز در ۲۱ سپتامبر گزارش داد که تردد کشتیها از این تنگه بهشدت پایینتر از میانگین پیش از درگیریها قرار گرفته و در عین حال بخشی از محمولههای نفت خاورمیانه همچنان از این مسیر عبور میکنند.
در مجموع، کاهش سهم هرمز در سبد تأمین نفت چین را میتوان نشانهای از افزایش انعطافپذیری انرژی این کشور دانست، اما نه به معنای رفع وابستگی به نفت خاورمیانه یا بیاثر شدن ریسکهای تنگه هرمز. همچنین درباره ارقام دقیق سهم هرمز، بسته به اینکه «واردات نفت»، «واردات نفت خام» یا «کل مصرف نفت چین» مبنای محاسبه قرار گیرد، اختلافهایی میان برآوردهای مؤسسات مختلف وجود دارد؛ بنابراین ارقام ۴۹ و ۳۸ درصد باید بهعنوان برآوردهای مبتنی بر دادههای ردیابی تجارت نفت و نه آمار رسمی گمرکی چین خوانده شوند.
