یک موعد دیگر در محاسبات واشنگتن هم گذشت؛ مکث تا انتخابات یا آمادهسازی برای دور تازه جنگ با ایران؟
مهمترین تحول پس از اجلاس سازمان ملل نه اعلام پایان جنگ و نه اعلام رسمی آغاز دور تازهای از حملات، بلکه شکلگیری یک انتظار در بخشی از محافل سیاسی و رسانهای آمریکا درباره «نقطه عطف نوامبر» است. سپری شدن زمانهای مهم روایتکننده بلاتکلیفی و بیتصمیمی ترامپ در مواجهه با ایران بودهاند.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: پس از پایان هفته دیپلماتیک پرتنش در نیویورک و در حالی که دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل تهدید کرده بود در صورت نرسیدن به توافق، ایران با خطر «نابودی» روبهرو خواهد شد، روزهای پایان هفته تقویم میلادی شاهد یک تناقض قابل توجه در مواضع و ارزیابیهای آمریکایی بود: از یک سو مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از ماهها دوباره برقرار شد و گزینه توافق مرحلهای درباره تنگه هرمز روی میز آمد و از سوی دیگر، واشنگتن حاضر نشد فشار اقتصادی و نظامی خود را کاهش دهد و حتی گزارشهایی درباره ازسرگیری بمباران پس از انتخابات میاندورهای منتشر شد. این مجموعه تحولات نشان میدهد که در واشنگتن، دستکم در این مقطع، پایان جنگ به معنای عبور سریع از گزینه نظامی نیست و تاریخ ۳ نوامبر به یکی از نقاط مهم محاسبات طرف آمریکایی تبدیل شده است.
جمعه سوم مهر، رویترز در گزارشی درباره مذاکرات نیویورک نوشت که واشنگتن و تهران در حال بررسی یک توافق مرحلهای هستند که بر اساس آن، ایران تردد از تنگه هرمز را تسهیل کند و آمریکا نیز محاصره اقتصادی خود علیه ایران را کاهش دهد. منابع نزدیک به مذاکرات به رویترز گفتند مشکل اصلی این است که هیچیک از دو طرف نمیخواهد نخستین طرفی باشد که اهرم فشار خود را واگذار میکند. در همان گزارش، دونالد ترامپ گفته بود که آمریکا و ایران ممکن است پس از انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر (۱۲ آبان) به توافق برسند و یک مقام کاخ سفید نیز مدعی شده بود واشنگتن در موقعیت قدرتمندی قرار دارد و نیازی به عجله برای مذاکره ندارد.
اهمیت انتخابات در همین روز از سوی دنیس راس، مذاکرهکننده سابق آمریکا در پرونده خاورمیانه، نیز برجسته شد. راس احتمال دستیابی به توافق پیش از انتخابات را حدود ۳۰ درصد برآورد کرد و گفت هر دو طرف ممکن است پیش از انتخابات انگیزه بیشتری برای رسیدن به توافق داشته باشند؛ زیرا پس از انتخابات، ترامپ احتمالا با محدودیت سیاسی کمتری برای افزایش فشار یا بررسی گزینههای نظامی روبهرو خواهد بود. این ارزیابی، در عین حال، نشان میدهد که انتخابات برای بخشی از تحلیلگران آمریکایی نه یک تاریخ تشریفاتی، بلکه نقطهای موثر در محاسبه هزینه و فایده ادامه جنگ و مذاکره است.
در همین روز، ریچارد هاس، دیپلمات سابق آمریکایی و رئیس پیشین شورای روابط خارجی آمریکا، در ارزیابی خود درباره جنگ ایران نوشت که ادامه جنگ و اتکا به حملات نظامی و فشار اقتصادی، تهران را تاکنون به دادن امتیاز وادار نکرده است. هاس در یادداشت جمعه سوم مهر خود بر هزینههای اقتصادی ادامه درگیری و ضرورت بازگشت جدیتر به مسیر دیپلماسی تاکید کرد. از نگاه او، گسترش جنگ به جبهههای دیگر منطقه و افزایش فشار بر بازار انرژی میتواند هزینههای ادامه درگیری را برای واشنگتن افزایش دهد. بنابراین در میان تحلیلگران آمریکایی، دستکم یک جریان فکری وجود داشت که نهتنها پایان جنگ را در مذاکره میدید، بلکه نسبت به ادامه فشار نظامی و اقتصادی نیز ابراز تردید میکرد.
چرخش روایتها
با این حال، در چهارم مهر ترامپ پیشنهاد ایران برای آتشبس ۷ روزه و بازگشایی تنگه هرمز را رد کرد و به گفته مقامهای آمریکایی، به دستیارانش گفته است انتظار دارد بمباران ایران پس از انتخابات میاندورهای نوامبر ازسر گرفته شود.
واشنگتنپست روز شنبه در گزارشی از وضعیت مذاکرات نوشت یکی از سناریوهایی که در محافل تحلیلی مطرح شده این است که واشنگتن فشار را تا ماه نوامبر حفظ کند، از یک تشدید نظامی عمده پیش از انتخابات پرهیز کند و سپس وضعیت را دوباره ارزیابی کند. این بخش از گزارش به نقل از دنی سیترینوویتس، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، ارائه شده بود و بنابراین نمیتوان آن را ارزیابی یک تحلیلگر آمریکایی دانست؛ با این حال، انتشار آن در واشنگتنپست نشان میدهد سناریوی «حفظ فشار تا انتخابات و بازنگری پس از آن» در فضای تحلیلی آن روز مطرح بوده است.
طبق گزارش آکسیوس شکاف اصلی دو طرف همچنان پابرجاست: تهران میخواهد مذاکرات عمدتا حول بازگشایی هرمز و رفع محاصره دریایی آمریکا شکل بگیرد، در حالی که دولت ترامپ خواهان تعهدات هستهای از سوی ایران است. این اختلاف نشان میدهد مسئله فقط زمانبندی توافق نیست؛ دو طرف حتی درباره موضوعی که باید در مرکز توافق قرار گیرد نیز توافق ندارند.
فاکسنیوز روز یکشنبه در گزارشی نوشت مقامهای دولت ترامپ معتقدند ایران در حال محاسبه اشتباه است اگر تصور کند افزایش قیمت انرژی و انتخابات میاندورهای، دست رئیسجمهور آمریکا را در مذاکره ضعیف میکند. تامی پیگوت، معاون سخنگوی اصلی وزارت خارجه آمریکا، به فاکسنیوز گفت دولت عجلهای برای توافق ندارد و ایالات متحده خود را در موقعیت قدرتمندی میبیند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز گفت تهران درباره محدودیتهای قدرت رئیسجمهور و نقش انتخابات آمریکا در سیاست خارجی این کشور دچار سوءبرداشت است.
این موضع رسمی، تضاد جالبی با گزارش والاستریت ژورنال ایجاد میکند. از یک سو، رسانهای مانند والاستریتژورنال از قول مقامهای آمریکایی از احتمال ازسرگیری بمباران پس از انتخابات خبر میدهد؛ از سوی دیگر، مقامهای دولت در پنجم مهر تاکید میکنند که واشنگتن برای توافق عجله ندارد و تهران نباید تصور کند که انتخابات به خودی خود قدرت ترامپ را در سیاست خارجی محدود خواهد کرد. به همین دلیل، نمیتوان در مقطع فعلی با قطعیت گفت که کاخ سفید تصمیم گرفته است حمله را تا بعد از انتخابات متوقف کند یا اینکه تاریخ مشخصی برای ازسرگیری عملیات تعیین شده است. آنچه وجود دارد، مجموعهای از ارزیابیها، اظهارات و گزارشهای مختلف درباره سناریوی پس از انتخابات است.
مجموعه مواضع ۳ روز اخیر همزمان با پایان مجمع عمومی سازمان ملل نشان میدهد واشنگتن در برابر ایران دستکم سه مسیر را همزمان باز نگه داشته است: ادامه فشار اقتصادی و محاصره بدون توافق فوری، ادامه مذاکرات غیرمستقیم برای دستیابی به یک توافق مرحلهای و حفظ گزینه تشدید نظامی در صورت شکست دیپلماسی. رد پیشنهاد ۷ روزه ایران در روز شنبه چهارم مهر، در حالی که گفتوگوهای غیرمستقیم همچنان ادامه دارد، نشان میدهد اختلاف اصلی واشنگتن و تهران هنوز بر سر قیمت هر توافق و ترتیب اجرای تعهدات است.
انتخابات ۱۲ آبان در کنگره آمریکا به متغیری تبدیل شده که تقریبا در همه روایتهای اصلی آمریکایی حضور دارد، اما نه با یک معنای واحد. در روایت دنیس راس، انتخابات میتواند پنجره توافق را قبل از رایگیری باریک کند و پس از آن دست ترامپ را برای فشار بیشتر بازتر بگذارد؛ در روایت رسمی دولت، ایران نباید انتظار داشته باشد که انتخابات قدرت رئیسجمهور را به شکل تعیینکنندهای محدود کند؛ و در گزارش والاستریتژورنال، حتی احتمال ازسرگیری بمباران پس از انتخابات از زبان مقامهای آمریکایی مطرح شده است.
در نتیجه، مهمترین تحول پس از اجلاس سازمان ملل نه اعلام پایان جنگ و نه اعلام رسمی آغاز دور تازهای از حملات، بلکه شکلگیری یک انتظار در بخشی از محافل سیاسی و رسانهای آمریکا درباره «نقطه عطف نوامبر» است؛ نقطهای که ممکن است پس از آن، محاسبات واشنگتن درباره مذاکره، فشار اقتصادی و استفاده دوباره از قدرت نظامی تغییر کند.
