۸۰۴ مدرسه تهران در انتظار نوسازی؛ ضرورت توسعه فضاهای آموزشی پایتخت
سال تحصیلی در حالی آغاز شده که ۸۰۴ مدرسه در تهران همچنان نیازمند تخریب و بازسازی هستند؛ مدارسی که قدمت بالای آنها، موضوع ایمنی دانشآموزان را دوباره به یکی از نگرانیهای پایتخت تبدیل کرد.
به گزارش خبرنگار مهر، یکی از دغدغههای تکراری اول مهر مادران ایرانی، مدارسی است که نیاز به بازسازی یا تخریب و ساخت مجدد دارند، اما همچنان در صف انتظار هستند. آغاز مجدد سال تحصیلی این پرسش را به میان میآورد که بازسازی این مدارس در طول تابستان به کجا کشیده شده است؟
کلاس درس برای بچهها محل آموزش و یادگیری است، اما با وجود بافت فرسوده و اسکلتهای قدیمی، دیگر فقط بحث تدریس به میان نمیآید؛ پای ایمنی و جان فرزندان در میان است.
این موضوع پیش از این نیز مطرح شده بود
این موضوع پیش از این نیز از سوی مدیریت شهری مطرح شده بود. علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در سال ۱۴۰۱ با اشاره به فرسودگی عمده مدارس، از تصویب تشکیل کارگروهی در کمیسیون ماده ۵ برای «ارزیابی اراضی مدارس» خبر داده بود. وی گفته بود باید با بررسی میزان نیاز آموزشی و احصای سرانههای آموزشی، زمینه برای «مجتمعسازی» و استفاده بهینه از ظرفیت این اراضی فراهم شود.
همچنین این موضوع مجدد در شورای شهر درسال ۱۴۰۱ مورد توجه قرار گرفت پیش تر از سازمان آتشنشانی از وضعیت بحرانی ۸۲۷ مدرسه فرسوده در پایتخت خبر داده بود و موضوع ایمنی مدارس در شورای شهر تهران نیز مطرح شد.
ناصر امانی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای اسلامی شهر تهران، با اشاره به فرسودگی بسیاری از مراکز آموزشی پایتخت گفته بود که خانوادهها نسبت به حضور فرزندانشان در مدارس نگرانی دارند و پرسیده بود: «چطور جرأت میکنیم اجازه دهیم دانشآموزان ما به مدارسی بروند که ناایمن هستند؟
در همان سال، عباس زارع، مدیرکل نوسازی مدارس استان تهران، نیز اعلام کرده بود که شرایط فضای آموزشی استان تهران مناسب نیست و سرانه فضای آموزشی در استان ۳.۸ مترمربع، در مقایسه با ۵.۲ مترمربع متوسط کشوری است. به گفته وی، برای تخریب و ساخت مجدد مدارس تخریبی و رساندن سرانه استان به متوسط کشوری، حدود ۴۳ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز بود.
با وجود این، بخشی از اقدامات نوسازی نیز در همان سال دنبال شد؛ بهطوری که طبق گزارش آن زمان، ۹۳ پروژه آموزشی شامل ۸۹۰ کلاس درس در استان تهران در حال ساخت یا تحویل بود و در برخی مناطق، مدارس جدید جایگزین مدارس فرسوده شدند.
با گذشت چند سال از این هشدارها، روند نوسازی مدارس فرسوده همچنان ادامه دارد؛ هرچند گستردگی نیازهای آموزشی در استان تهران باعث شده بازسازی مدارس قدیمی همزمان با ساخت فضاهای آموزشی جدید دنبال شود. در همین راستا، مدیرکل آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران در سال ۱۴۰۴ از ساخت ۵۹ مدرسه جدید و بازسازی ۱۵ مدرسه فرسوده در اسلامشهر و چهاردانگه خبر داده است.
مدارس فرسوده؛ مسئلهای فراتر از نوسازی
در کنار موضوع بازسازی و نوسازی، ایمنی مدارس در برابر حوادث و بحرانهایی مانند زلزله نیز اهمیت ویژهای دارد. در شهری مانند تهران که خطر وقوع زلزله همواره یکی از تهدیدهای جدی آن محسوب میشود، تعیین تکلیف ساختمانهای آموزشی فرسوده تنها به بهبود فضای آموزشی محدود نمیشود و مستقیماً با کاهش خطرپذیری و حفظ جان دانشآموزان ارتباط دارد.
از این منظر، شناسایی ساختمانهای آسیبپذیر، مقاومسازی مدارس و تعیین تکلیف بناهایی که امکان ایمنسازی آنها وجود ندارد، باید همزمان با توسعه فضاهای آموزشی دنبال شود.
۸۰۴ مدرسه تهران نیازمند تخریب و بازسازی
مجید پارسا، مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران، مردادماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که ۸۰۴ مدرسه در پایتخت نیازمند تخریب و بازسازی هستند. به گفته وی، این مدارس لزوماً در شرایطی نیستند که امکان استفاده از آنها وجود نداشته باشد، چراکه برخی از آنها در سالهای گذشته مقاومسازی شدهاند، اما به دلیل قدمت بالا در بلندمدت نیازمند نوسازی و بازسازی هستند.
پارسا در ادامه با اشاره به گستردگی و پیچیدگی مسائل آموزش و پرورش تأکید کرد که بسیاری از مشکلات مدارس صرفاً با اقدامات درون این دستگاه قابل حل نیست و باید از ظرفیت سایر نهادها و بخشهای مختلف برای رفع آنها استفاده شود.
مدیرکل آموزش و پرورش تهران با بیان اینکه مدرسه برای انجام رسالت خود نمیتواند به تنهایی عمل کند، گفت باید از ظرفیت خیرین، خانوادهها، شهرداریها و سایر دستگاهها برای حل مسائل مدارس استفاده شود. وی همچنین بر ضرورت شناخت مسائل واقعی مدارس از طریق حضور مدیران در میدان و گفتوگو با عوامل آموزشی تأکید کرد.
پارسا با اشاره به اینکه تهران حدود چهار هزار مدرسه و حدود چهار هزار و ۵۰۰ مدیر دارد، گفت نمیتوان وضعیت تمام مدارس را یکسان ارزیابی کرد و ممکن است مشکلات هر مدرسه از نگاه مدیر، معلم یا مسئولان اداری متفاوت باشد؛ به همین دلیل برای تصمیمگیری درست باید اطلاعات واقعی از شرایط مدارس به دست آورد
رکورد ساخت مدارس و بازسازی واحدهای آموزشی آسیبدیده
در کنار تعیین تکلیف مدارس فرسوده، وزارت آموزش و پرورش از افزایش ساختوساز و توسعه فضاهای آموزشی خبر داده است. علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه توسعه فضاهای آموزشی اظهار کرد: آموزش و پرورش در سال گذشته در ساخت فضای آموزشی رکورد زد و ۲۴۰۰ مدرسه و ۱۴ هزار کلاس درس ساخته شد.
وی افزود: امسال نیز ۲۳۰۰ مدرسه با نزدیک به ۱۳ هزار کلاس درس ساخته شده است. همچنین ۱۵۰ هزار کلاس درس به سیستمهای استاندارد سرمایشی و گرمایشی مجهز شدهاند.
وزیر آموزش و پرورش همچنین با اشاره به آسیبهای واردشده به مدارس در جریان جنگ گفت: در این دوره ۱۵۰۰ مدرسه آسیب دید و بازسازی ۱۲۰۰ واحد آموزشی در دستور کار قرار گرفت. همچنین ۱۶ مدرسه که بهطور کامل تخریب شده بودند، تأمین و بازسازی شدند.
کاظمی با اشاره به نقش خیرین در بازسازی مدارس افزود: منابع این بازسازیها از سوی خیرین تأمین شده است.
نوسازی مدارس؛ از ساخت فضاهای جدید تا بهسازی مدارس موجود
در کنار ساخت مدارس جدید و تعیین تکلیف ساختمانهای فرسوده، سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور نیز برنامههایی برای بهسازی و ارتقای فضاهای آموزشی موجود دنبال میکند؛ موضوعی که بهویژه در مدارس پذیرای دانشآموزان دارای نیازهای ویژه اهمیت بیشتری دارد.
حمیدرضا خانمحمدی، رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، با اشاره به وضعیت مناسبسازی مدارس گفت: سازمان نوسازی مدارس کشور بهطور اختصاصی برای دانشآموزان دارای نیازهای ویژه فضای آموزشی ایجاد میکند، اما در حوزه مناسبسازی مدارس فراگیر ردیف اعتباری مشخصی وجود ندارد و بخش عمده این اقدامات از محل اعتبارات تعمیر و تجهیز انجام میشود.
وی پیشنهاد کرد برای سال ۱۴۰۶ ردیف اعتباری مستقلی برای مناسبسازی مدارس در نظر گرفته شود تا مدارس فراگیر با سرعت بیشتری به استانداردهای مورد نیاز برسند.
در همین راستا، معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی مدارس کشور از اجرای پروژههای متعدد در حوزه مدارس استثنایی خبر داد و گفت: طی سالهای گذشته ۱۷۴ پروژه مدرسه استثنایی با حدود یکهزار کلاس درس تحویل شده و در دولت چهاردهم نیز تاکنون حدود ۶۸ پروژه مدرسه استثنایی با طراحیهای ویژه به بهرهبرداری رسیده است.
وی افزود: در حال حاضر ۱۴۳ پروژه با بیش از ۹۰۰ کلاس درس در نقاط مختلف کشور در دست اجراست.
عبداللهی همچنین با اشاره به مدارس عادی گفت: مناسبسازی و بهسازی حدود ۵۰۰ مدرسه موجود در سال در دستور کار قرار گرفته است. این اقدامات شامل اصلاح و بهسازی مسیرهای دسترسی، رمپها، سرویسهای بهداشتی و سایر الزامات مورد نیاز برای استفاده دانشآموزان دارای نیازهای ویژه است.
به گفته وی، در یکی دو سال اخیر نیز ساخت حدود ۱۴ مدرسه اوتیسم در کشور آغاز شده است؛ مدارسی که بر اساس ضوابط و معماری متناسب با نیازهای دانشآموزان دارای اوتیسم طراحی میشوند.
این اقدامات در حالی دنبال میشود که همچنان صدها مدرسه در تهران نیازمند تخریب و بازسازی هستند و فاصله میان نیاز موجود و ظرفیت ساختوساز، ضرورت تسریع در نوسازی فضاهای آموزشی را بیش از گذشته نشان میدهد.
«مدرسه شهر» از ساخت مدرسه جدید تا بازتعریف فضای آموزشی
در همین مسیر، شهرداری تهران برنامههایی را برای توسعه فضاهای آموزشی با رویکردی فراتر از ساخت مدرسههای معمولی دنبال میکند؛ رویکردی که در قالب طرح «مدرسه شهر» نمود پیدا کرده است. بر اساس برنامه مشترک وزارت آموزش و پرورش، استانداری تهران و شهرداری تهران، احداث ۱۰ مجتمع آموزشی چندمنظوره و محلهمحور در مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۲ پایتخت در دستور کار قرار گرفته است.
این مجتمعها قرار است علاوه بر کلاسهای درس، فضاهایی مانند هنرستان، کارگاه، آزمایشگاه، مجموعههای ورزشی، فرهنگی و مهارتآموزی را در خود جای دهند تا مدرسه تنها به محلی برای برگزاری کلاسهای درسی محدود نباشد و بخشی از نیازهای فرهنگی، ورزشی و مهارتی محله را نیز پوشش دهد.
انتخاب این پروژهها نیز بر اساس نیازهای آموزشی مناطق انجام شده و زمینهایی در محدودههایی مانند کیانشهر، مشیریه، ابوذر، شمسیآباد، باقرآباد، عبدلآباد، بهشتی، شهید رجایی و هوانیروز در فهرست پروژههای منتخب قرار گرفتهاند. مجموع زمینهای در نظر گرفتهشده برای این ۱۰ پروژه حدود ۴۱۷ هزار و ۵۰۰ مترمربع اعلام شده و بودجه اولیه اجرای آنها نیز حدود ۱۴۹ هزار میلیارد ریال برآورد شده است.
در میان این پروژهها، مجتمع آموزشی ابوذر در منطقه ۱۷ یکی از نمونههای شاخص این طرح به شمار میرود. این پروژه در زمینی با مساحت بیش از دو هکتار که در مالکیت شهرداری تهران قرار دارد، احداث خواهد شد و بیش از ۴۰ هزار مترمربع زیربنا خواهد داشت. برای این مجموعه علاوه بر فضاهای آموزشی مقاطع مختلف، هنرستان، کارگاه، آزمایشگاه، فضاهای ورزشی، فرهنگی و مهارتآموزی نیز پیشبینی شده است.
نصراله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، نیز در همین راستا از برنامهریزی برای آغاز عملیات احداث ۸ مدرسه جدید در تهران خبر داده است. به گفته او، مطالعات احداث این مدارس در منطقه ۱۷ و چند منطقه دیگر در جنوب تهران در حال انجام است و قرار است این مدارس با معماری شاخص، امکانات مدرن و مطابق با استانداردهای روز احداث شوند.
آبادیان تأکید کرده است که رویکرد مدیریت شهری صرفاً افزایش سرانه آموزشی نیست، بلکه ارتقای کیفیت فضاهای آموزشی نیز مورد توجه قرار دارد. او همچنین از برنامه بلندمدت برای تبدیل برخی مدارس موجود به مجتمعهای آموزشی خبر داده و استفاده از ظرفیت اراضی و املاک مدارس و مولدسازی آنها را یکی از راههای تأمین مالی و توسعه پروژههای آموزشی عنوان کرده است.
از این منظر، طرح «مدرسه شهر» را میتوان یکی از نمونههای ورود مستقیمتر مدیریت شهری به حوزه توسعه فضاهای آموزشی دانست؛ طرحی که در آن شهرداری صرفاً به ساخت یک ساختمان آموزشی اکتفا نمیکند و تلاش دارد مدرسه را به بخشی از ساختار محله تبدیل کند. اگر این الگو مطابق برنامه پیش برود.
پروژه ابوذر و ۹ مجتمع دیگر میتوانند تجربهای برای توسعه مدلهای جدید مدرسهسازی در مناطق مختلف تهران باشند.
با این حال، در کنار ساخت مدارس جدید، مسئله مدارس فرسوده همچنان یکی از چالشهای جدی پایتخت است؛ چراکه بر اساس آمار اعلامشده، ۸۰۴ مدرسه در تهران نیازمند تخریب و بازسازی هستند. به همین دلیل، توسعه همکاری میان شهرداری، آموزش و پرورش و سازمان نوسازی مدارس میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
شهرداری تهران اکنون تجربه ورود به ساخت مجتمعهای آموزشی، احداث مدارس جدید و استفاده از ظرفیت اراضی شهری برای توسعه فضاهای آموزشی را در اختیار دارد. تداوم و گسترش این تجربه، در کنار مسئولیتهای آموزش و پرورش و سازمان نوسازی مدارس، میتواند به تعیین تکلیف مدارس فرسوده و افزایش سرعت ساخت فضاهای آموزشی جدید کمک کند.
