۶ چالش بزرگ واشنگتن در تنگه هرمز | راهبردهای خاص ایران برای جنگ نفتکش ها

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: «جیمز هولمز»، صاحب‌نظر حوزه راهبرد دریایی در دانشکده جنگ نیروی دریایی آمریکا و عضو ارشد ممتاز در دانشگاه تفنگداران دریایی این کشور، به تازگی در گزارشی تحلیلی که در وبگاه اندیشکده «نشنال اینترست» منتشر شده، در پاسخ به این سئوال که «چرا آمریکا نمی‌تواند مانند دهه ۱۹۸۰ نفتکش‌ها را در تنگه هرمز اسکورت کند؟»، به بررسی چالش‌های چندگانه پیش‌روی واشنگتن در این حوزه پرداخته که مهم‌ترین محورهای آن را در ادامه می‌خوانید:

تکرار تجربه جنگ نفتکش‌ها؟

• در دهه ۱۹۸۰، آمریکا در جریان «جنگ نفتکش‌ها» و با اجرای عملیات «اراده جدی» ( Earnest Will ) نفتکش‌های کویتی را در خلیج‌فارس اسکورت کرد.
• تکرار چنین رویکردی در شرایط کنونی با موانع جدی روبه‌روست.
• دلایل ریسک بالا:

• تفاوت شرایط سیاسی و نظامی
• آمادگی بیشتر ایران
• کاهش اندازه ناوگان آمریکا
• ضعف توان مین‌روبی
• محدودیت‌های ساختاری نیروی دریایی
• نتیجه: عملیات اسکورت در تنگه هرمز امروز بسیار پرریسک‌تر شده‌است.

۱

آمریکا در دهه ۱۹۸۰ با ایران در جنگ نبود؛ امروز هست

• در جریان جنگ ایران و عراق، آمریکا مستقیماً در جنگ مشارکت نداشت.
• ایران و عراق زیرساخت‌های نفتی و نفتکش‌های یکدیگر را هدف قرار می‌دادند و ایران حتی به نفتکش‌های کویتی حمله می‌کرد.
• دولت ریگان در واکنش، نفتکش‌های کویتی را تحت پرچم آمریکا قرار داد تا نیروی دریایی آمریکا بتواند از آنها در خلیج‌فارس محافظت کند.
• امروز شرایط کاملاً متفاوت است و آمریکا به‌صورت مستقیم در جنگ با ایران مشارکت دارد.
• ایران دیگر همان انگیزه گذشته را برای جلوگیری از درگیری با کشتی‌های آمریکایی ندارد.
• ایران در موقعیتی قرار گرفته که می‌تواند همه منابع موجود خود را برای ادامه مقاومت به‌کار بگیرد.

۲

ایران امروز آماده‌تر است

• ایران در فاصله پایان جنگ ایران و عراق تا امروز، توانایی‌های نظامی خود را با توجه به احتمال رویارویی با آمریکا توسعه داده‌است.
• نیروهای مسلح ایران و سپاه پاسداران، راهبرد و ساختار خود را برای مقابله با حمله احتمالی آمریکا تنظیم کرده‌اند.
• ایران زرادخانه قابل‌توجهی از موشک‌ها و پهپادها ایجاد کرده‌است.
• ایران تأسیسات نظامی خود را در مناطق سخت‌گذر و پناهگاه‌های زیرزمینی مستقر کرده و توانایی‌های خود را برای تهدید کشورهای منطقه و کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز توسعه داده‌است.
• ایران همچنین فرماندهی نظامی خود را تا حدی غیرمتمرکز کرده تا فرماندهان محلی بتوانند درباره شلیک و استفاده از تسلیحات تصمیم بگیرند.
• ایران برای ایجاد اختلال در کشتیرانی لازم نیست همه کشتی‌ها را غرق کند؛ حتی حملات پراکنده می‌تواند مالکان کشتی‌ها و شرکت‌های بیمه دریایی را از پذیرش خطر عبور از تنگه منصرف کند.
• در چنین شرایطی، ایجاد ترس و افزایش ریسک عبور کشتی‌ها، می‌تواند تقریباً همان نتیجه موردنظر را ایجاد کند.

۳

اسکورت نفتکش‌ها خطرناک است

• فرماندهان ارشد نیروی دریایی آمریکا خاطرات مستقیم یا غیرمستقیمی از حوادث خطرناک دوران جنگ نفتکش‌ها دارند.
• در سال ۱۹۸۷، یک جنگنده عراقی به اشتباه ناوچه «یو. اس. اس استارک» را هدف قرار داد و ۳۷ملوان آمریکایی کشته شدند.
• در سال ۱۹۸۸ نیز ناوچه «ساموئل رابرتز» با یک مین دریایی برخورد کرد و تا آستانه غرق شدن پیش رفت.
• در همان سال، رزمناو «وینسنس» در جریان درگیری با نیروهای دریایی ایران، یک هواپیمای مسافربری ایرانی را ساقط کرد که در نتیجه آن ۲۹۰ نفر کشته شدند و خشم تهران را برانگیخت.
• فرماندهان آمریکایی تمایلی به تکرار چنین تجربیاتی ندارند.

۴

کشتی‌های زیادی برای از دست دادن وجود ندارد

• ناوگان آمریکا نسبت به دهه ۱۹۸۰ کوچک‌تر شده‌است.
• نیروی دریایی امروز حدود۲۹۳ کشتی جنگی دارد، در حالی که نیروی دریایی آمریکا در اواخر جنگ سرد تقریباً۶۰۰ کشتی داشت.
• تعداد شناورها مستقیماً بر میزان ریسکی که یک نیروی دریایی می‌تواند تحمل کند، تأثیر می‌گذارد.
• در یک ناوگان بزرگ، از دست دادن یک کشتی درصد کوچک‌تری از قدرت رزمی را کاهش می‌دهد؛ اما در ناوگان کوچک‌تر، خسارت یک کشتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
• ساختار ناوگان نیز تغییر کرده است؛ نیروی دریایی امروز بیشتر به ناوهای هواپیمابر هسته‌ای و ناوشکن‌های بزرگ متکی است.
• ناوگان دهه ۱۹۸۰ تعداد بیشتری شناور کوچک‌تر، ازجمله ناوچه‌های موشک‌انداز، داشت.
• این شناورها برای آب‌های محدود خلیج‌فارس مناسب‌تر بودند و به‌خطر انداختن آنها نیز هزینه کمتری داشت.

۵

توانایی محدود آمریکا در مین‌روبی

• مین‌های دریایی یکی دیگر از مشکلات اصلی هستند.
• آمریکا در طول سال‌ها برای توانایی‌های تخصصی مانند کشف و پاک‌سازی مین‌ها تا حد زیادی به متحدان ناتو و ژاپن متکی بوده‌است.
• در عملیات‌های خلیج‌فارس، مین‌روب‌های متحدان نقش مهمی در پاک‌سازی مسیرها داشتند.
• در شرایط کنونی، متحدان ناتو تمایل چندانی برای ورود مسلحانه به تنگه هرمز ندارند.
• در نتیجه، نیروی دریایی آمریکا باید تا حد زیادی به‌تنهایی با مین‌گذاری سپاه پاسداران مقابله کند؛ آن‌هم در شرایطی که واحد تخصصی مین‌روبی خود را بازنشسته کرده و فناوری‌های جایگزین هنوز به‌طورکامل اثبات نشده‌اند.

۶

همه با «عملیات کاروانی» مشکل دارند

• آخرین دلیل به «فرهنگ سازمانی» مربوط می‌شود؛ «عملیات کاروانی» معمولاً برای نیروی دریایی، شرکت‌های کشتیرانی و شرکت‌های بیمه جذاب نیست.
• نیروهای دریایی بزرگ ترجیح می‌دهند خود را برای نبردهای اصلی دریایی آماده کنند و اسکورت کشتی‌های تجاری را مأموریتی فرعی بدانند.
• شرکت‌های کشتیرانی نیز اسکورت را عاملی برای کاهش سرعت و افزایش هزینه سفر می‌دانند.
• شرکت‌های بیمه هم در صورت آسیب دیدن کشتی‌ها با خسارت‌های مالی مواجه می‌شوند.
• عملیات کاروانی با اولویت‌های معمول این بازیگران سازگاری ندارد.