چگونه سن بارداری را محاسبه کنیم؟

محاسبه سن بارداری یکی از اقدامات مهم پزشکی در دوران بارداری است که به تشخیص دقیق زمان زایمان و پایش سلامت جنین کمک می‌کند. برای تعیین دقیق هفته‌های بارداری از روش‌های مختلفی مانند سونوگرافی و بررسی تاریخ آخرین قاعدگی استفاده می‌شود و انتخاب روش مناسب، دقت پیگیری‌ها را افزایش می‌دهد.

محاسبه سن بارداری چیه اهمیتی دارد؟

تعیین سن بارداری به معنی محاسبه مدت زمانی که از آغاز بارداری گذشته، معمولاً به هفته بیان می‌شود. این سن معمولاً از تاریخ تخمک‌گذاری یا لقاح محاسبه می‌شود که معمولاً حدود ۱۴ روز بعد از اولین روز آخرین قاعدگی است. این تاریخ می‌تواند تحت تأثیر عوامل فردی و طول چرخه قاعدگی قرار گیرد. روش‌هایی مانند سونوگرافی و بررسی علائم بالینی نیز برای دقت بیشتر به‌کار می‌روند.

دانستن سن دقیق بارداری به عنوان یک تقویم بارداری برای پایش رشد جنین و تخمین زمان زایمان ضروری است و نقش مهمی در مراقبت‌های دوران بارداری دارد. در بارداری‌های پرخطر، دقت در تعیین سن بارداری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

روش‌های تعیین سن بارداری

روش‌های مختلفی برای تعیین سن بارداری وجود دارد که هر کدام بسته به شرایط مادر و زمان بارداری کاربرد دارند.

۱. تعیین سن بارداری بر اساس تاریخ آخرین پریود (LMP)

تخمین سن بارداری بر اساس آخرین پریود یکی از ساده‌ترین و رایج‌ترین روش‌ها است. در این روش، سن بارداری از اولین روز آخرین دوره قاعدگی محاسبه می‌شود و برای زنانی که چرخه قاعدگی منظم دارند، نسبتاً دقیق است. این روش به پزشک کمک می‌کند تا تاریخ تقریبی زایمان و زمان انجام آزمایش‌های مهم دوران بارداری را تعیین کند. با این حال، در مواردی که پریود نامنظم باشد یا مادر تاریخ دقیقی از آخرین قاعدگی نداشته باشد، ممکن است دقت این روش کاهش یابد.

اگر طول چرخه قاعدگی شما متوسط یعنی ۲۸ روز باشد، احتمالاً دوره قاعدگی شما حدود دو هفته قبل از زمان لقاح شروع شده است. به همین دلیل است که بارداری‌ها به جای ۳۸ هفته، معمولاً ۴۰ هفته ادامه دارند.

برای محاسبه سن بارداری، از اولین روز آخرین قاعدگی تا تاریخ امروز را بشمارید. نتیجه را به هفته و روز تبدیل کنید. این عدد همان سن بارداری شماست.

فرمول:

سن بارداری (به هفته) = (تاریخ امروز – تاریخ اولین روز پریود) ÷ ۷

مثال:

• تاریخ آخرین پریود: ۱ اردیبهشت
• تاریخ امروز: ۲۴ تیر
• فاصله زمانی: حدود ۸۴ روز
• ۸۴ ÷ ۷ = ۱۲ هفته
• سن بارداری = ۱۲ هفته و ۰ روز

۲. تعیین سن بارداری با سونوگرافی

سونوگرافی یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای تعیین سن بارداری، به ویژه در سه ماهه اول بارداری است. در این روش، با اندازه‌گیری طول سری-دمی جنین (CRL) یا سایر شاخص‌های رشد، سن جنین به طور دقیق تخمین زده می‌شود.

سونوگرافی واژینال در بارداری به پزشک کمک می‌کند تا تاریخ تقریبی زایمان را تعیین کرده و رشد جنین را بهتر ارزیابی کند. این روش به ویژه زمانی مفید است که تاریخ آخرین پریود نامشخص یا نامنظم باشد. در مراحل پیشرفته‌تر بارداری نیز با اندازه‌گیری پارامترهای مختلف جنینی می‌توان سن بارداری را برآورد کرد، اما دقت آن نسبت به سه ماهه اول کمتر است.

۳. تشخیص سن بارداری از روی عدد بتا

تخمین سن بارداری از روی آزمایش بتا و عدد هورمون β-hCG (بتا) به تنهایی نمی‌تواند سن دقیق بارداری را تعیین کند، اما می‌تواند نشانه‌ای از وجود و پیشرفت بارداری باشد. سطح بتا در خون معمولاً پس از لقاح شروع به افزایش می‌کند و در هفته‌های اولیه بارداری به سرعت رشد می‌یابد. با اندازه‌گیری سطح این هورمون در زمان‌های مختلف، می‌توان تخمینی از مراحل اولیه بارداری داشت و از سلامت جنین و روند طبیعی رشد آن مطمئن شد.

با این حال، تعیین دقیق سن بارداری معمولاً به کمک سونوگرافی یا روش‌های بالینی دیگر انجام می‌شود، زیرا سطح β-hCG تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد و نمی‌تواند به تنهایی معیار قابل اطمینانی باشد.

سایر روش‌های تعیین سن بارداری

علاوه بر روش‌های رایج، شیوه‌های دیگری نیز برای تعیین سن بارداری وجود دارد که معاینه فیزیکی یکی از آنهاست؛ روشی که در آن پزشک با اندازه‌گیری ارتفاع رحم و بررسی علائم بالینی، تخمینی از سن بارداری ارائه می‌دهد. این روش بیشتر در سه ماهه دوم و سوم کاربرد داشته و دقت کمتری نسبت به سونوگرافی دارد.

از روش‌های جدیدتر می‌توان به MRI بارداری نیز اشاره کرد که به‌ویژه در موارد پیچیده یا زمانی که سونوگرافی محدودیت دارد، برای ارزیابی دقیق‌تر رشد جنین و تعیین سن بارداری استفاده می‌شود. هرچند MRI بیشتر جنبه تکمیلی دارد، اما در شرایط خاص می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سن و وضعیت جنین ارائه دهد.

محاسبه سن بارداری در IVF

در بارداری‌های حاصل از IVF یا لقاح خارج رحمی، محاسبه سن بارداری دقیق‌تر انجام می‌شود زیرا تاریخ لقاح و انتقال جنین مشخص است. با این حال عموماً سن بارداری نه از روز انتقال جنین، بلکه از روز تخمک‌گذاری به حساب می‌آید که به‌طور معمول ۲ هفته پیش از انتقال جنین است. این روش به دلیل دقت بالا در تعیین زمان دقیق بارداری، برای پیگیری بهتر رشد جنین و برنامه‌ریزی زایمان اهمیت دارد.

محاسبه زمان زایمان بر اساس سن بارداری

برای محاسبه زمان زایمان به صورت تقریبی، کافی است سن بارداری فعلی یا تاریخ اولین روز آخرین پریود (LMP) را بدانید. زمان زایمان معمولاً در هفته چهلم بارداری در نظر گرفته می شود. برای تخمین آن کافی است ۲۸۰ روز (۴۰ هفته) به اولین روز آخرین پریود اضافه کنید. این تاریخ «موعد زایمان» نام دارد، اما تنها حدود ۵ درصد از زایمان‌ها دقیقاً در این روز اتفاق می‌افتند.

فرمول:

تاریخ اولین روز آخرین پریود + ۷ روز
سپس + ۹ ماه

مثال:

• تاریخ اولین روز پریود: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳
• اضافه کردن ۷ روز = ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳
• اضافه کردن ۹ ماه = ۸ بهمن ۱۴۰۳
• تاریخ تقریبی زایمان: ۸ بهمن ۱۴۰۳

بهترین روش تعیین سن بارداری چیست؟

بهترین روش معمولاً سونوگرافی در سه ماهه اول بارداری است، زیرا با اندازه‌گیری دقیق طول سری-دمی جنین می‌تواند سن بارداری را با خطای بسیار کم تخمین بزند. این روش نسبت به تعیین سن بر اساس تاریخ آخرین قاعدگی دقیق‌تر است، به‌ویژه زمانی که مادر تاریخ دقیق قاعدگی خود را به یاد نمی‌آورد یا چرخه پریود نامنظمی دارد. سونوگرافی در سه ماهه اول به پزشک امکان می‌دهد برنامه‌ریزی بهتری برای مراقبت‌های بارداری و زمان زایمان انجام دهد. با این حال در موارد خاص مانند بارداری‌های IVF، تاریخ لقاح دقیق‌ترین مبنای تعیین سن بارداری است.