تغییر بزرگ تاریخی به نفع ایران چیست؟ | چالش تازه واشنگتن در مواجهه با تهران

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: «الکساندرا شارپ»، تحلیلگر اندیشکده آمریکایی «فارن پالیسی» به تازگی در یک گزارش تحلیلی، مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه‌هرمز را مورد توجه قرار داده و معتقد است این آبراهه بین‌المللی در حال تبدیل شدن به صحنه‌ای برای بازتعریف معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی خلیج فارس است. مهم‌ترین محورهای این گزارش را در ادامه می‌خوانید:

مذاکرات برای بازگشایی تنگه‌هرمز

• تلاش‌ها برای دستیابی به توافقی درباره بازگشایی تنگه‌هرمز همچنان ادامه دارد.
• میانجی‌ها به‌صورت جداگانه از مقام‌های آمریکایی و ایرانی خواسته‌اند درباره نحوه کنترل این آبراهه راهبردی به توافق برسند.
• تهران اعلام کرده مذاکرات برای تدوین توافق با عمان وارد «مرحله نهایی» شده‌است.
• در این شرایط، توجه‌ها اکنون به واشنگتن معطوف شده تا مشخص شود آمریکا در قبال ترتیبات پیشنهادی چه موضعی اتخاذ خواهد کرد.

ماجرای طرح پیشنهادی چیست؟

• منابع منطقه‌ای گفته‌اند توافق پیشنهادی میان ایران و عمان، نظارت ایران بر همه ترددهایی را که از طریق تنگه‌هرمز وارد خلیج فارس می‌شوند، پیش‌بینی می‌کند.
• هنوز مشخص نیست مفهوم «کنترل» دقیقاً چگونه تعریف خواهد شد.

اختلاف بر سر نحوه اعمال کنترل

• ایران خواهان آن است که اختیار بازرسی و دریافت هزینه از کشتی‌های تجاری را داشته باشد.
• در مقابل، میانجی‌های کشورهای حوزه خلیج فارس بر این باورند که:

– آنها باید حق نظارت بر بازرسی‌ها را حفظ کنند.

– پرداخت هزینه‌ها باید داوطلبانه باشد.

– سازوکار جدید نباید به معنای واگذاری کنترل کامل تردد دریایی به ایران باشد.

• یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف در مذاکرات، تعریف دقیق حدود اختیارات ایران در تنگه هرمز است.

چرا کنترل ایران بر هرمز یک تغییر ژئوپلیتیک مهم است؟

• صرف‌نظر از اینکه سطح کنترل ایران تا چه اندازه باشد، تحقق چنین ترتیبی می‌تواند یک «تغییر عمده در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه به نفع تهران» ایجاد کند.
• پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه، کشتی‌ها می‌توانستند بدون پرداخت عوارض و به شکل آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند.
• ترتیبات جدید مورد بحث، درصورت اجرایی شدن، می‌تواند به ایران نقشی رسمی و مستقیم در مدیریت تردد دریایی این آبراهه بدهد.
• به این ترتیب، تنگه‌هرمز از یک مسیر عبور نسبتاً آزاد به عرصه‌ای برای اعمال نوعی نظارت و مدیریت منطقه‌ای تحت نقش پررنگ‌تر ایران تبدیل خواهد شد.

چارچوب ۶۰ روزه پیشنهادی

• گزارش‌ها حاکی از آن است که یک چارچوب ۶۰ روزه در مذاکرات مورد بحث قرار گرفته است.
• محورهای چارچوب پیشنهادی:

• تردد کشتی‌های ورودی به خلیج فارس می‌تواند تحت نظارت ایران قرار گیرد.
• کشتی‌های خروجی به‌جای عبور از قلمرو ایران، از آب‌های عمان عبور خواهند کرد.
• طرف‌ها ۳۰روز فرصت دارند عملیات مین‌روبی مسیر میانی تنگه را آغاز کنند.
• پس از پاک‌سازی مسیر، کشتی‌ها می‌توانند در هر دو جهت از آن عبور کنند.
• نکته مهم: هنوز مشخص نیست ایران چه میزان از مسیر تنگه را مین‌گذاری کرده و عملیات پاک‌سازی چه مدت زمان خواهد برد.

مسئله مین‌های دریایی و امنیت کشتیرانی

• یکی از مهم‌ترین ابهام‌ها درباره بازگشایی تنگه هرمز، وضعیت مین‌های دریایی است.
• تحلیلگران هنوز درباره میزان مین‌گذاری احتمالی ایران در این آبراهه و همچنین زمان مورد نیاز برای پاک‌سازی کامل مسیر اطمینان ندارند.
• این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا حتی در صورت دستیابی به توافق سیاسی، بازگشت فوری تردد عادی کشتی‌ها به تنگه‌هرمز بدون تضمین امنیت مسیر امکان‌پذیر نخواهد بود.

موضع ترامپ؛ تأکید بر ادامه موفقیت جنگ

• دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با وجود برخی عقب‌نشینی‌های مهم نظامی و دیپلماتیک، همچنان نسبت به پیروزی آمریکا در جنگ اطمینان دارد.
• کاخ سفید همچنان تلاش دارد تصویری از برتری و موفقیت نظامی آمریکا در برابر ایران ارائه کند.

اختلاف بر سر ذخایر مهمات آمریکا

• کاخ سفید گزارش‌هایی مبنی بر کاهش ذخایر مهمات آمریکا را رد کرده‌است.
• ترامپ پیش‌تر گفته بود آمریکا دیگر نمی‌تواند موشک‌های رهگیر پاتریوت مورد نیاز اوکراین را تأمین کند، زیرا تمرکز واشنگتن بر جنگ با ایران قرار گرفته‌است.
• براساس ارزیابی مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)، از زمان آغاز جنگ ایران، ذخایر آمریکا از سامانه‌های رهگیر موشکی با کاهش قابل‌توجهی مواجه شده‌است.
• ذخایر موشک‌های رهگیر «پاتریوت» حدود دوسوم کاهش یافته است.
• ذخایر موشک‌های ضدبالستیک «تاد» حدود ۵۰ درصد کاهش یافته‌است.
• این وضعیت می‌تواند توانایی آمریکا برای حفظ هم‌زمان عملیات نظامی در چند جبهه را با چالش مواجه کند.