رکورد تاریخی دانش‌آموزان ایرانی در المپیادهای جهانی؛ ۱۸ طلا در سال جنگ
دانش‌پژوهان ایرانی در حالی ۱۸ مدال طلا، ۱۶ نقره و ۱۷ برنز در رقابت‌های علمی جهانی و بین‌المللی ۲۰۲۶ به دست آوردند که جنگ و محدودیت اینترنت مسیر آماده‌سازی آنها را دشوار کرده بود.
خبرگزاری مهر – گروه جامعه: در روزهایی که صدای انفجار و محدودیت‌های ناشی از جنگ، برنامه‌های آموزشی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار داده بود، گروهی از نوجوانان ایرانی در میدان دیگری برای کشورشان افتخار آفریدند؛ میدانی که رقابت در آن با حل پیچیده‌ترین مسائل علمی، تحلیل داده‌ها، انجام آزمایش‌های تخصصی و ساعت‌ها تمرین و مطالعه معنا پیدا می‌کند.
حاصل این تلاش، ثبت یکی از درخشان‌ترین کارنامه‌های سال‌های اخیر المپیادهای علمی ایران بود؛ کارنامه‌ای که از افزایش هفت‌مدالی طلا نسبت به سال گذشته حکایت دارد و در کنار آن، چند دستاورد کم‌سابقه و تاریخی را نیز در خود جای داده است؛ از نخستین مدال طلای ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی تا کسب پنج مدال طلای نجوم و اخترفیزیک و تصاحب رتبه‌های اول تا سوم انفرادی این رقابت‌ها.
سیدرضا حسینی رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، با تشریح دستاوردهای این باشگاه در ۲۲ مهر اعلام کرد: دانش‌پژوهان ایرانی در مجموع رقابت‌های جهانی و بین‌المللی علمی سال ۲۰۲۶ موفق به کسب ۱۸ مدال طلا، ۱۶ مدال نقره و ۱۷ مدال برنز شده‌اند؛ آماری که در مقایسه با ۱۱ مدال طلای سال گذشته، از افزایش چشمگیر شمار طلاهای ایران حکایت دارد.
به گفته حسینی، ایران در سال گذشته با وجود حضور در دو رقابت بیشتر، از جمله مسابقات بین‌المللی مندلیف و رقابت‌های آسیایی فیزیک، ۱۱ مدال طلا کسب کرده بود؛ اما امسال شمار مدال‌های طلای کشور به ۱۸ رسید. این تفاوت، اهمیت عملکرد امسال دانش‌پژوهان را دوچندان می‌کند؛ به‌ویژه آنکه بخشی از مسیر آماده‌سازی آنان با محدودیت کلاس‌های حضوری، دشواری دسترسی به منابع علمی روز دنیا و اختلال در فعالیت‌های عملی همراه بود.
نجوم؛ پنج طلا و تصاحب رتبه‌های اول تا سوم جهان
یکی از برجسته‌ترین نتایج ایران در سال ۲۰۲۶ به المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک بازمی‌گردد؛ جایی که تیم پنج‌نفره کشور با ترکیب سارینا علم‌پور، محمدحسین حسینی، هیربد فودازی، حسین معصومی و ارشیا میرشمسی‌کاخکی موفق شد پنج مدال طلا کسب کند و برای سومین سال پیاپی قهرمان جهان شود.
اهمیت این نتیجه تنها به پنج مدال طلا محدود نبود. دانش‌پژوهان ایرانی در بخش‌های نظری و عملی نیز رتبه نخست جهان را به دست آوردند و بالاترین نمره مجموع رقابت‌ها به نماینده ایران رسید. همچنین، برای نخستین بار در تاریخ حضور ایران در این المپیاد، دانش‌آموزان کشور رتبه‌های اول، دوم و سوم انفرادی جهان را تصاحب کردند و تمامی جوایز انفرادی این دوره به نمایندگان ایران رسید.
پیش از این، بهترین رتبه انفرادی ایران در تاریخ این رقابت‌ها، جایگاه دوم جهان بود؛ بنابراین، تصاحب هم‌زمان سه رتبه برتر و تمامی جوایز انفرادی، این دوره را به یکی از شاخص‌ترین حضورهای علمی ایران در عرصه بین‌المللی تبدیل کرد.
در میان اعضای این تیم، هیربد فودازی علاوه بر مدال طلا، کاپ بهترین عملکرد در آزمون نظری و کاپ برنده مطلق المپیاد را کسب کرد. حسین معصومی نیز با دریافت کاپ بهترین عملکرد در بخش عملی، درخشش دیگری برای تیم ایران رقم زد. ارشیا میرشمسی هم رتبه سوم کل رقابت‌ها را به دست آورد.
این موفقیت در شرایطی رقم خورد که آماده‌سازی اعضای تیم، با وجود برگزاری اردوهای آموزشی و تمرین‌های تخصصی، از محدودیت‌های ناشی از جنگ تأثیر پذیرفته بود. فودازی که علاقه به نجوم را از دوران دبستان و با مطالعه کتاب‌های این حوزه آغاز کرده بود، از برگزاری اردوهای چندماهه، حل آزمون‌های مختلف، فعالیت‌های رصدی و برنامه‌های آسمان‌نما به‌عنوان بخشی از مسیر آمادگی تیم یاد کرده است.
حسین معصومی نیز از دشواری تمرکز در دوره آماده‌سازی سخن گفته و توضیح داده است که در جریان برخی کلاس‌ها، صدای موشک‌باران شنیده می‌شد؛ شرایطی که با وجود ایجاد اختلال در تمرکز دانش‌پژوهان، مانع ادامه تلاش آنان نشد.
فیزیک؛ بهترین نتیجه ۲۰ سال اخیر ایران
فیزیک نیز از دیگر رشته‌هایی بود که دانش‌پژوهان ایرانی در آن عملکردی تاریخی ثبت کردند. به گفته رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، تیم پنج‌نفره ایران در المپیاد جهانی فیزیک موفق به کسب سه مدال طلا و دو مدال نقره شد؛ نتیجه‌ای که بهترین عملکرد ۲۰ سال اخیر کشور در این رقابت‌ها توصیف شده است.
در هشت سال گذشته، مجموع مدال‌های طلای کشور در المپیاد جهانی فیزیک تنها یک مدال بود، اما تیم امسال توانست سه مدال طلا و دو نقره کسب کند. دستاورد دیگر فیزیک‌دانان نوجوان ایران، کسب رتبه نخست جهان در بخش تجربی و دریافت کاپ این بخش بود؛ جایزه‌ای که به گفته رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، در سال‌های گذشته در اختیار کشورهایی مانند چین و کره قرار داشت.
در کنار این رقابت، تیم ایران در مسابقات بین‌المللی فیزیک ISPHO نیز برای آمادگی حضور در المپیاد جهانی ۲۰۲۶ شرکت کرد و دو مدال طلا، یک نقره و یک برنز به دست آورد.
در این مسابقات، هیربد فودازی مدال طلا، عنوان بهترین شرکت‌کننده و بالاترین نمره نظری را کسب کرد. امیرسام گوهرپی دیگر مدال طلای ایران را به دست آورد، کیان ضرابیان صاحب مدال نقره شد و محمد میرمحمدی نیز مدال برنز گرفت. این نتایج مربوط به رقابت ISPHO است و باید از کارنامه جداگانه تیم ایران در المپیاد جهانی فیزیک تفکیک شود.
ریاضی؛ قهرمانی ایران در رقابت ۴۹ تیمی چین
تیم ملی المپیاد ریاضی ایران نیز در چهارمین دوره مسابقات بین‌المللی ریاضی چین با نام IMSC ۲۰۲۶ که به میزبانی پکن برگزار شد، با کسب چهار مدال طلا و دو مدال نقره، عنوان قهرمانی تیمی را به دست آورد.
ایران در این رقابت‌ها که با حضور ۴۹ تیم از کشورهای مختلف برگزار شد، بالاتر از تیم‌های لهستان و برزیل در جایگاه نخست ایستاد؛ نتیجه‌ای که توان علمی دانش‌آموزان کشور در یکی از رقابت‌های مهم بین‌المللی ریاضی را به نمایش گذاشت.
آریان زندی، ارشا عزیزالدین، سید امیرحسین طیب، علیرضا شریفی، رادین نیک‌اقبالی و علی جون‌بخش نجف‌آبادی اعضای تیم ملی ایران در این رقابت‌ها بودند. این دانش‌پژوهان همچنین برای حضور در المپیاد جهانی ریاضی ۲۰۲۶ که قرار است در شانگهای برگزار شود، در مسیر رقابت‌های علمی قرار دارند.
زیست‌شناسی؛ سه طلا و یک نقره در لیتوانی
تیم ملی المپیاد زیست‌شناسی ایران نیز در سی‌وهفتمین دوره المپیاد جهانی این رشته، موسوم به IBO ۲۰۲۶، که از ۲۱ تا ۲۸ تیر ۱۴۰۵ در ویلنیوس، پایتخت لیتوانی، برگزار شد، چهار مدال شامل سه طلا و یک نقره کسب کرد.
در این رقابت‌ها که بیش از ۳۰۰ دانش‌آموز از بیش از ۸۰ کشور جهان حضور داشتند، رادین بیانی، محمدرضا واعظی و امیرحسین نصرتی زگلوجه مدال طلا گرفتند و امیرحسین همتی نیز به مدال نقره دست یافت.
نتیجه تیم ایران در زیست‌شناسی، در کنار موفقیت‌های نجوم، فیزیک و ریاضی، نشان داد که درخشش دانش‌پژوهان کشور به یک رشته خاص محدود نبوده و حوزه‌های مختلف علوم پایه را دربر گرفته است.
هوش مصنوعی؛ نخستین طلای تاریخ ایران
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علمی ایران در سال جاری، کسب نخستین مدال طلای کشور در المپیاد جهانی هوش مصنوعی بود؛ موفقیتی که به گفته حسینی، با وجود محدودیت‌های ناشی از جنگ و دشواری دسترسی به زیرساخت‌های پردازشی و داده‌ها به دست آمد.
سید رضا حسینی رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان با اشاره به آسیب‌دیدن زیرساخت‌ها و مشکلات دسترسی اعضای تیم‌های ملی به امکانات پردازشی و داده‌های مورد نیاز گفت دانش‌پژوهان ایرانی با وجود این موانع در رقابت‌ها حاضر شدند و برای نخستین بار مدال طلای این المپیاد را برای کشور به ارمغان آوردند.
به گفته وی، از میان حدود ۱۰۰ کشور حاضر در این رقابت‌ها، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ کشور موفق به کسب مدال طلا شدند و ایران نیز به جمع کشورهای طلایی این حوزه پیوست.
حسینی با اشاره به ظرفیت علمی دانش‌آموزان کشور ابراز امیدواری کرد که ایران طی سه سال آینده بتواند در میان سه کشور برتر جهان در المپیاد جهانی هوش مصنوعی قرار گیرد.
اهمیت این مدال از آن جهت است که هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از حوزه‌های راهبردی علم و فناوری تبدیل شده و رقابت در آن، علاوه بر دانش نظری، به توانایی حل مسئله، تحلیل داده و استفاده از زیرساخت‌های پردازشی وابسته است. نخستین طلای ایران در این رشته، افق تازه‌ای برای حضور دانش‌آموزان کشور در رقابت‌های علمی مرتبط با فناوری‌های نوظهور ترسیم می‌کند.
علوم زمین و جغرافیا؛ درخشش دانش‌آموزان دختر
موفقیت‌های ایران به رشته‌های علوم پایه محدود نماند و دانش‌پژوهان کشور در حوزه‌های علوم زمین و جغرافیا نیز دستاوردهای مهمی ثبت کردند.
یکی از دانش‌پژوهان دختر ایرانی در المپیاد جهانی علوم زمین، در بخش ارائه مستند موفق به کسب رتبه نخست اتحادیه جهانی علوم زمین شد. همچنین تیم جغرافیای ایران با ترکیبی کاملاً دخترانه و با سرپرستی یک زن، در بخش ارائه تیمی رتبه نخست جهان را به دست آورد و نخستین مدال ایران در المپیاد جهانی جغرافیا را ثبت کرد.
حضور یک تیم کاملا دخترانه در این سطح از رقابت‌ها، از دیگر نکات مورد توجه این دوره بود. حسینی گفت ترکیب تیم ایران برای شماری از کشورهای حاضر قابل توجه بود و دانش‌پژوهان ایرانی در مواردی به‌عنوان الگویی برای دیگر تیم‌ها مطرح شدند.
در المپیاد جهانی علوم زمین نیز اعضای تیم ایران با پرچمی منقش به نام شهدای میناب و کوله‌های نمادین یاد آنان را گرامی داشتند. به گفته رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، یادگاری‌های ایرانی با طرح‌ها و نوشته‌های مرتبط با کشور نیز مورد استقبال شرکت‌کنندگان قرار گرفت.
از کلاس‌های محدودشده تا پرچم ایران بر سکوی جهانی
کارنامه المپیادهای علمی ایران در سال ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از موفقیت‌های فردی و تیمی را در بر می‌گیرد؛ از ۱۸ مدال طلا و ۱۶ نقره و ۱۷ برنز در مجموع رقابت‌های جهانی و بین‌المللی تا قهرمانی سه‌ساله نجوم، بهترین نتیجه دو دهه اخیر فیزیک، قهرمانی ریاضی در چین، چهار مدال زیست‌شناسی و نخستین طلای هوش مصنوعی.
با این حال، ارزش این نتایج تنها در شمار مدال‌ها خلاصه نمی‌شود. حضور دانش‌پژوهانی از شهرهای مختلف، موفقیت تیم کاملاً دخترانه جغرافیا، کسب رتبه‌های اول تا سوم انفرادی نجوم و ثبت نخستین دستاوردهای ایران در برخی رشته‌ها، نشان می‌دهد که ظرفیت علمی دانش‌آموزان کشور می‌تواند در حوزه‌های متنوع و با مسیرهای متفاوت شکوفا شود.
از سوی دیگر، محدودیت‌های ناشی از جنگ، اختلال در کلاس‌های حضوری، دشواری برگزاری فعالیت‌های آزمایشگاهی و رصدی و مشکلات دسترسی به منابع علمی، یادآور این نکته است که استمرار موفقیت‌ها به حمایت آموزشی، فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم و توزیع عادلانه فرصت‌ها وابسته است.
۱۸ مدال طلا می‌تواند نشانه یک سال درخشان باشد، اما دستاورد ماندگار زمانی شکل می‌گیرد که فرصت رسیدن به سکوی جهانی از چند مدرسه و چند شهر فراتر برود و به دانش‌آموزان مستعد سراسر ایران برسد. اگر تمرکز اعلام‌شده باشگاه دانش‌پژوهان جوان بر عدالت آموزشی به برنامه‌هایی پایدار و قابل ارزیابی تبدیل شود، قهرمانی‌های امروز می‌توانند نه یک اوج مقطعی، بلکه آغاز مسیری گسترده‌تر برای پرورش نسل بعدی دانشمندان ایرانی باشند.
