آسیب‌های کلیوی قابل برگشت هستند

 سلامت نیوز نوشت: امکان کنترل، توقف یا حتی بازگشت آسیب کلیوی به علت بیماری و میزان آسیبی که به کلیه‌ها وارد شده است بستگی دارد.

کلیه‌ها نقش مهمی در حفظ سلامت بدن دارند؛ آنها خون را برای دفع مواد زائد و مایعات اضافی تصفیه می‌کنند، تعادل آب، نمک‌ها و مواد معدنی را حفظ می‌کنند و حتی در تنظیم فشار خون  نقش دارند.

با این حال، بسیاری از مبتلایان به بیماری مزمن کلیه ممکن است تا مراحل پیشرفته بیماری متوجه اختلال عملکرد کلیه‌های خود نشوند، زیرا بیماری کلیوی در مراحل اولیه اغلب علائم مشخصی ایجاد نمی‌کند.

با این حال، بیماری کلیوی همیشه به معنای آسیب دائمی و غیرقابل برگشت نیست. بسته به نوع بیماری، علت ایجاد آن و مرحله‌ای که بیماری در آن قرار دارد، ممکن است بتوان عملکرد کلیه را تثبیت کرد، روند آسیب را کاهش داد و در برخی موارد حتی عملکرد کلیه را تا حد زیادی بهبود بخشید.

بیماری کلیوی قابل برگشت است؟

آسیب طولانی‌مدت کلیه معمولاً یک بیماری مزمن محسوب می‌شود، اما بروز ناگهانی اختلال عملکرد کلیه، «آسیب حاد کلیه» یا AKI نام دارد. تفاوت میان این دو وضعیت در بررسی امکان بازگشت آسیب اهمیت زیادی دارد.

آسیب حاد کلیه

در بسیاری از موارد، آسیب حاد کلیه در صورت شناسایی و درمان علت زمینه‌ای قابل برگشت است.

دکتر «یاسر قاضی»، متخصص نفرولوژی، توضیح می‌دهد که برای مثال، کم‌آبی شدید بدن می‌تواند باعث آسیب حاد کلیه شود و در صورتی که مایعات و الکترولیت‌های مورد نیاز بدن به‌موقع جبران شوند، عملکرد کلیه ممکن است به حالت طبیعی بازگردد.

در این حالت، مشکل در ابتدا مستقیماً از خود کلیه شروع نشده، بلکه کاهش جریان خون ورودی به کلیه باعث اختلال عملکرد آن شده است.

با این حال، اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است ساختار خود کلیه نیز آسیب ببیند و در نتیجه بخشی از آسیب ایجادشده دائمی شود.

تشخیص زودهنگام آسیب حاد کلیه اهمیت زیادی دارد. در موارد شدید، از دست رفتن عملکرد کلیه ممکن است قابل توجه باشد و حتی پس از درمان، عملکرد کلیه به‌طور کامل به حالت اولیه بازنگردد.

بیماری مزمن کلیه

بیماری مزمن کلیه یا CKD زمانی ایجاد می‌شود که آسیب یا اختلال عملکرد کلیه دست‌کم سه ماه ادامه داشته باشد.

عوامل مختلفی می‌توانند باعث بیماری مزمن کلیه شوند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به فشار خون بالا، دیابت نوع یک یا دو و بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، سارکوئیدوز و بیماری شوگرن اشاره کرد.

برخلاف آسیب حاد کلیه، بیماری مزمن کلیه درمان قطعی ندارد. بنابراین، هدف اصلی درمان، حفظ عملکرد موجود کلیه‌ها و کند کردن روند پیشرفت بیماری است.

پزشکان امروزه با شناخت بهتر سازوکارهای مختلف ایجاد و تشدید بیماری مزمن کلیه، داروهایی در اختیار دارند که می‌توانند مسیرهای مختلف آسیب کلیوی را مهار کنند و روند پیشرفت بیماری را کاهش دهند.

یکی از اهداف مهم درمان، جلوگیری از ایجاد بافت اسکار در کلیه یا فیبروز است؛ زیرا این نوع آسیب ساختاری معمولاً قابل برگشت نیست.

مراحل بیماری کلیوی چیست؟

بیماری مزمن کلیه معمولاً به‌آرامی پیشرفت می‌کند و در مراحل اولیه ممکن است علائم بسیار کمی داشته باشد یا حتی بدون علامت باشد. به همین دلیل، این بیماری بر اساس میزان عملکرد کلیه به پنج مرحله تقسیم می‌شود.

تعیین مرحله بیماری به پزشکان کمک می‌کند بیماری را زودتر تشخیص دهند و مناسب‌ترین برنامه درمانی را انتخاب کنند.

برای ارزیابی عملکرد و آسیب کلیه معمولاً دو آزمایش مهم انجام می‌شود:

• آزمایش خون: در این آزمایش میزان کراتینین اندازه‌گیری می‌شود و بر اساس آن، نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی یا eGFR محاسبه می‌شود. این شاخص نشان می‌دهد کلیه‌ها تا چه اندازه می‌توانند مواد زائد را از خون تصفیه کنند.
• آزمایش ادرار: نسبت آلبومین به کراتینین ادرار یا uACR میزان نشت آلبومین، یکی از پروتئین‌های خون، به داخل ادرار را بررسی می‌کند و می‌تواند نشانه‌ای از آسیب کلیه باشد.

مرحله اول و دوم

• در مرحله اول، eGFR معمولاً ۹۰ میلی‌لیتر در دقیقه یا بیشتر است، اما شواهدی از آسیب کلیوی وجود دارد. بیشتر افراد در این مرحله هیچ علامت مشخصی ندارند.
• در مرحله دوم، eGFR بین ۶۰ تا ۸۹ میلی‌لیتر در دقیقه قرار دارد و همچنان ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد. وجود پروتئین یا خون در ادرار یا برخی ناهنجاری‌های کلیوی می‌تواند به تشخیص بیماری کمک کند.

مرحله سوم

مرحله سوم به دو گروه تقسیم می‌شود:

• مرحله ۳A: eGFR بین ۴۵ تا ۵۹ میلی‌لیتر در دقیقه؛ نشان‌دهنده کاهش خفیف تا متوسط عملکرد کلیه.

• مرحله ۳B: eGFR بین ۳۰ تا ۴۴ میلی‌لیتر در دقیقه؛ نشان‌دهنده کاهش متوسط تا شدید عملکرد کلیه.

بسیاری از افراد در مرحله سوم نیز همچنان علائم مشخصی ندارند.

مرحله چهارم

در مرحله چهارم، eGFR بین ۱۵ تا ۲۹ میلی‌لیتر در دقیقه است و نشان‌دهنده کاهش شدید عملکرد کلیه محسوب می‌شود.

این مرحله به‌عنوان مرحله پیش از نارسایی کلیه شناخته می‌شود، اما حتی در این مرحله نیز ممکن است فرد هنوز علامت مشخصی نداشته باشد.

مرحله پنجم

در مرحله پنجم، eGFR کمتر از ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه است و عملکرد کلیه به‌شدت کاهش یافته است.

در این مرحله علائمی مانند تهوع، استفراغ، خستگی، کاهش اشتها، فشار خون بالا و تنگی نفس ممکن است ظاهر شوند.

مرحله پنجم بیماری مزمن کلیه، مرحله نهایی بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه محسوب می‌شود و آسیب در این مرحله معمولاً دائمی و غیرقابل برگشت است.

در چنین شرایطی ممکن است بیمار به دیالیز نیاز داشته باشد؛ روشی که به دفع مواد زائد و مایعات اضافی از خون کمک می‌کند، زیرا کلیه‌ها دیگر قادر به انجام کافی این وظیفه نیستند. برخی بیماران نیز ممکن است به پیوند کلیه نیاز پیدا کنند.

چگونه می‌توان پیشرفت بیماری کلیوی را کند کرد؟

شناسایی علت اصلی بیماری کلیوی یکی از مهم‌ترین عوامل در جلوگیری از پیشرفت آن است.

اگر منشأ بیماری خود کلیه باشد، تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کند کند و در برخی موارد حتی باعث بهبود روند بیماری شود.

اگر بیماری کلیوی در نتیجه بیماری‌های مزمنی مانند فشار خون بالا یا دیابت ایجاد شده باشد، کنترل مؤثر بیماری زمینه‌ای می‌تواند به حفظ عملکرد کلیه کمک کند.

برخی اقدامات کلی نیز می‌توانند در کند کردن روند پیشرفت بیماری مؤثر باشند.

تغذیه متعادل

یک رژیم غذایی مناسب برای همه مبتلایان به بیماری کلیوی یکسان نیست. نوع رژیم غذایی باید با توجه به مرحله بیماری، نتایج آزمایش‌ها، وضعیت جسمی و سبک زندگی فرد تعیین شود.

مشورت با متخصص تغذیه می‌تواند به انتخاب مواد غذایی مناسب و تنظیم رژیم غذایی کمک کند.

فعالیت بدنی منظم

پژوهش‌ها نشان می‌دهند فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کند شدن روند پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه کمک کند.

حفظ وزن سالم

اضافه‌وزن و چاقی می‌توانند فشار بیشتری بر کلیه‌ها وارد کنند. بنابراین، در صورت وجود اضافه‌وزن، کاهش وزن اصولی می‌تواند بخشی از برنامه کنترل بیماری باشد.

مدیریت مصرف مایعات

بیشتر افراد مبتلا به بیماری کلیوی در مراحل اولیه نیازی به محدود کردن مصرف مایعات ندارند. با این حال، در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است پزشک توصیه کند میزان مایعات مصرفی محدود شود.

بنابراین، میزان مناسب مصرف مایعات باید بر اساس مرحله بیماری و شرایط هر فرد تعیین شود و نباید بدون نظر پزشک میزان نوشیدن آب را محدود کرد.

کدام داروها به محافظت از کلیه کمک می‌کنند؟

برخی داروهایی که برای کنترل فشار خون استفاده می‌شوند، از جمله مهارکننده‌های ACE و مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (ARB)، می‌توانند نقش مهمی در محافظت از کلیه‌ها داشته باشند.

در سال‌های اخیر، داروهایی که علاوه بر فواید کلیوی، از سلامت قلب و عروق نیز حمایت می‌کنند، اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

از جمله این داروها می‌توان به مهارکننده‌های SGLT2، آنتاگونیست‌های آلدوسترون و برخی داروهای مورد استفاده در درمان دیابت اشاره کرد.

این داروها، بسته به شرایط بیمار، می‌توانند به‌طور همزمان به محافظت از کلیه و قلب، کنترل بهتر قند خون و در برخی افراد کاهش وزن کمک کنند.

البته انتخاب دارو و دوز مناسب باید بر اساس علت بیماری کلیوی، مرحله بیماری، آزمایش‌ها و شرایط عمومی بیمار توسط پزشک انجام شود.